تدبير معشيت از ديدگاه آيات و روايات - جمالی، قدرت الله - الصفحة ١٢٦
اخلاق كه التزام يا عمل به آنها از نظر قرآن و روايات مطلوب است.
روشن است كه ارزشها منحصر به انجام واجبات يا ترك محرمات نيست، بلكه آنچه را كه آيات و روايات مطلوب مىداند، در بر مىگيرد؛ يعنى مستحباتى را كه در روايات در مورد بعضى از اعمال مطرح است، شامل مىشود، گرچه انجام آنها الزام آور نيست، ولى نوعى ارزش است. و همينطور ارزشهاى حقوقى، اجتماعى، رفتارى و ... را شامل مىشود.
آياتى از قرآن كريم، معيار تصرف در نعمتهاى الهى را همراه با رعايت امورى مانند: تقوا، «١» عمل صالح، «٢» شكر «٣»، عدم سركشى، «٤» اداى حقوق و ترك اسراف، «٥» ترك گناه و پيروى نكردن از شيطان «٦» را بيان مىكنند.
اين آيات با واژه «كلوا» به تصرف در نعمتهاى خداوند متعال فرمان مىدهد، و مراد از آن مطلق تصرف است، ولى خوردن و مصرف كردن ازمصاديق بارز آن است.
نكته قابل ذكر آنكه، رعايت امور مذكور در تصرف شرط شده است، مقصود اين نيست كه حكم تصرف بدون اين شروط حرام باشد. براى مثال، وقتى آيه شريفه مىفرمايد: «كُلُوا مِن طَيِّباتِ ما رَزَقناكُم وَ اشكُرُو اللَّهِ». (بقره:
١٧٢) از نعمتهاى پاكيزهاى كه به شما روزى دادهايم، بخوريد و شكر خدا را به جا آوريد. گرچه تصرف در نعمتهاى الهى بدون شكر نعمت از نظر فقهى