ـ در غير عمره تمتّع ـ بين حلق و تقصير(-->تقصير)مخيّر مى‌باشد؛ هرچند حلق افضل است.(٣)در عمره تمتّع بنابر مشهور، تقصير متعيّن است.(٤)از سوى ديگر بنابر فتواى گروهى از فقها كسى كه نخستين بار حج مى‌گزارد(صروره) و نيز كسى كه موهاى خويش را بافته يا گره زده يا با عسل، صمغ و مانند آن به هم چسبانيده، تراشيدن متعيّن است.(٥)

محل تراشيدن سر در حج، سرزمين منى است كه پس از قربانى و بنابر قول مشهور در روز عيد قربان(٦)و در عمره بنابر قول مشهور بعد از سعى(-->سعى)انجام مى‌گيرد.(٧)بنابر تصريح بعضى تراشيدن بايد با تيغ باشد و كوتاه كردن با ماشين و مانند آن كفايت نمى‌كند.(٨)روبه قبله بودن مُحرم هنگام تراشيدن، آغاز كردن از سمت راست پيشانى، بردن نام خدا و خواندن دعاى وارده شده از مستحبّات حلق است.(٩)وجوب حلق اختصاص به مردان دارد.(١٠)

حرام:تراشيدن تمامى سر بين عمره تمتّع و حج تمتّع بنابر قول مشهور بر حاجى حرام و موجب ثبوت كفّاره است كه يك گوسفند مى‌باشد.(١١)تراشيدن و ازاله مو از بدن در حال احرام بدون عذر، حرام و ارتكاب آن مطلقا ـ با عذر، مانند بيمارى يا بدون عذر ـ موجب ثبوت كفّاره (فديه) است. كفّاره آن يك گوسفند يا اطعام ده فقير، براى هر كدام يك مُدّ(-->مُدّ)بنابر قولى يا شش فقير، براى هر كدام دو مُدّ بنابر قولى ديگر و يا سه روز روزه مى‌باشد. برخى تخيير بين سه امر يادشده را به صورت عذر اختصاص داده و گفته‌اند در صورت معذور نبودن، كفّاره آن تنها يك گوسفند است.(١٢)البتّه در ازاله موى زير بغل، كفّاره تراشيدن هر دو طرف، يك گوسفند و يك طرف، اطعام سه فقير است.(١٣)

بر مُحرم، تراشيدن سر مُحرمى ديگر حرام و در حرمت تراشيدن سر غير محرم، اختلاف است.(١٤)تراشيدن ريش بنابر مشهور حرام است.(١٥)

مستحب:تراشيدن موى سر ـ بنابر قول برخى ـ مستحب است. در مقابل، برخى ديگر بلند گذاشتن مو را مستحب

(١٠)٢٣٦
(١١)٢٠/ ٤٥٣ ـ ٤٥٥
(١٢)٤٠٦ ـ ٤١٠
(١٣)٤١٣ ـ ٤١٤
(١٤)مستند الشيعة ١١/ ٣٩٧
(١٥)الحدائق‌الناضرة ٥/ ٥٦١ ؛ مصباح‌الفقاهة ١/ ٢٧٥
(٣)جواهر الكلام ١٩/ ٢٣٢ ـ٢٣٣ ، ٢٠/ ٤٤٩ و ٤٦٦
(٤)٢٠/ ٤٥٠
(٥)١٩/ ٢٣٤
(٦)٢٣٢ ـ ٢٣٣
(٧)الحدائق الناضرة ١٦/ ٣٣٢
(٨)احكام و آداب حج (گلپايگانى)/ ٣٣٣ ؛ صراط النجاة ١/ ٢٢٦ ـ ٢٢٧
(٩)جواهر الكلام ١٩/ ٢٤٦