در ترك سهوىِ تشهّد آخر، چنانچه پيش از اتمام سلام يا پس از آن ليكن قبل از انجام دادن منافيات نماز متذكّر شود بايد آن را تدارك كند، سپس سلام را بگويد و دو سجده سهو به‌جا آورد و اگر بعد از انجام دادن منافيات يادآور شود، در صحّت نماز و وجوب قضاى تشهّد يا بطلان نماز و اعاده آن، اختلاف است.(٣)

واجبات:نشستن به مقدار تشهّد(٤)و شهادت به توحيد و رسالت(٥)و صلوات بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و آل او،(٦)ترتيب بين اجزاى واجب آن (ابتدا توحيد، سپس رسالت، پس از آن صلوات(٧)در تشهّد واجب است.

گفتن تشهّد به صورت زير:{أَشْهَدُ أَنْ لا إلهَ إلاّ اللّهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدَاً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ }به اتّفاق همه فقها و نيز گفتن آن به صورت بالا با حذف{وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ }و{عَبْدُهُ }بنابر قول مشهور كفايت مى‌كند.(٨)

واجب است تشهّد به زبان عربى ادا شود. در صورت عدم امكان آن و تنگى وقت ـ بنابر تصريح جمعى ـ ترجمه آن كفايت مى‌كند.(٩)

آداب:نشستن به حالت تورّك(-->تورّك)براى مرد(١٠)و تربّع ـ نهادن باسن بر زمين و بلند كردن ران و ساق پا ـ براى زن(١١)(-->تربّع)، افزودن{بِسْمِ اللّهِ و بِاللّه }و{الحَمْدُ لِلّه }و ثنا گفتن خداوند و سلام بر انبيا و ملائكه(١٢)و غير آن از دعاهايى كه از معصومين عليهم السّلام وارد شده،(١٣)تكرار{الحَمْدُ لِلّـهِ }، دو يا سه مرتبه در پايان تشهّد،(١٤)گذاردن دستها بر روى رانها، چسباندن انگشتان دست به يكديگر و نگاه كردن به دامان خود(١٥)در حال تشهّد مستحب است.

نشستن به حالت اقعاء(-->اقعاء)در حال تشهّد كراهت دارد.(١٦)

(١٠)٢٧٢
(١١)١٨٢ ؛ مصباح الفقيه (ق) (صلاة)/ ٥٢٧
(١٢)جواهر الكلام ١٠/ ٢٧٣
(١٣)وسائل الشيعة ٦/ ٣٩٣ ـ ٣٩٤
(١٤)جواهر الكلام ١٠/ ٢٧٧
(١٥)توضيح المسائل مراجع ١/ ٦٢١ م ١١٠٣
(١٦)جواهر الكلام ١٠/ ١٩١ ـ ١٩٢ .
(٣)١٢/ ٢٨٦ ـ ٢٩٠ ؛ الحدائق الناضرة ٩/ ١٣٩ ـ ١٤٤ ؛ العروة الوثقى (و حواشى) ٢/ ٣٩ ـ ٤١
(٤)جواهر الكلام ١٠/ ٢٤٨
(٥)٢٥٠
(٦)٢٥٣
(٧)٢٦٧
(٨)٢٦٤ ـ ٢٦٨ ؛ العروة الوثقى ١/ ٦٩٠
(٩)جواهر الكلام ١٠/ ٢٦٨ ـ ٢٦٩