فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٩٨ - تخم
امكانپذير است. از آن در بابهايى نظير طهارت، حج، تجارت، رهن، اطعمه و اشربه سخن گفته شده است.
طهارت و نجاست:تخم جانوران، چه حلال گوشت و چه حرام گوشت پاك است. همچنين تخم درون شكم مردار در صورتى كه لايه سخت، روى آن را پوشانده باشد. برخى حكم يادشده را مخصوص مردار حلال گوشت دانسته و در تخم مردار حرام گوشت حكم به نجاست آن كردهاند.(١)بنابر قول به نجاست حيوان نجاستخوار، تخم آن نيز نجس است.(٢)
حلّيت و حرمت:خوردن تخم حيوان حلال گوشت، حلال و تخم حيوان حرام گوشت، حرام است. در موارد اشتباه، اگر دو طرف آن مانند تخم مرغ يكسان نباشد، حلال وگرنه حرام است(٣)و در تخم ماهى، اگر زبر و سفت باشد حلال و اگر نرم و سست باشد حرام است.(٤)
تخم جانوران حرم:تلف كردن تخم جانوران وحشى خشكى در حرم مكّه(-->حرم)ـ بدون فرق بين مباشرت، راهنمايى يا كمك در اتلاف ـ و نيز خوردن آن براى همه اعم از مُحرم و مُحِلّ (غير محرم)، حرام(٥)و در خصوص موارد زير موجب ثبوت كفّاره نيز مىشود:
١. تخم شترمرغ:اگر مُحرم تخم شترمرغى را كه تبديل به جوجه شده و داراى حركت است بشكند و بر اثر آن جوجه بميرد، بايد براى هر تخم، يك شتر جوان كفّاره بدهد ولى اگر جوجه به حركت در نيامده باشد، بنابر قول مشهور بايد به تعداد هر تخم، شتر مادهاى را كه بتواند آبستن شود با يك يا چند شتر نر در يك محل رها كند تا با شترهاى ماده جفتگيرى كنند و نتيجه جفتگيرى را قربانى قرار دهد. با عجز از آن، براى هر تخم، يك گوسفند كفّاره دهد و اگر نتوانست، ده مسكين را اطعام كند و اگر توانايى آن را نيز نداشت، سه روز روزه بگيرد.(٦)
٢.تخمپرندهسنگخوارو كبك:كفّاره شكستن تخم پرنده يادشده كه تبديل به جوجه و داراى حركت شده است در صورتى كه منجرّ به مرگ آن شود بنابر قولى بچه گوسفند (برّه) و يا گوسفند مادهاى است كه قابليت آبستن شدن دارد. اگر