[١] مؤتلفه اسلامى از ائتلاف سه جمعيت با يكديگر در سال ١٣٤٢ پديد آمد. قبلًا در آغاز انقلاب اسلامى ايران در جريان انجمنهاى ايالتى و ولايتى و ماجراهاى رفراندوم قلابى شاه در ٦ بهمن ١٣٤١ افرادى كه بعدها به عنوان« هيئت مؤتلفه» شناخته شدند، به طور پراكنده و تحت رهبرى امام خمينى( ره) به فعاليت پرداختند. و بالاخره امام امت خمينى كبير در اوائل سال ١٣٤٢ آنها را در قم با يكديگر آشنا و مرتبط ساخت. نتيجه‌اى ارتباط تشكيل رسمى جمعيتهاى مؤتلفه اسلامى گرديد. مسؤولين سازمان مركزى اين جمعيت عبارت بودند از شهيد حاج صادق امانى، شهيد محمد صادق اسلامى شهيد حاج مهدى عراقى، شهيد سيد اسداللّه لاجوردى، و آقايان حبيب‌اللّه عسگراولادى مسلمان و حاج مهدى شفيق و ... كه همگى از كسبه و تجار متدين بازار تهران بودند، مؤتلفه اسلامى داراى يك شوراى روحانيت مركّب از استاد شهيد مرتضى مطهرى، و استاد شهيد آيت‌اللّه دكتر بهشتى، و آيت‌اللّه آقاى محى‌الدين انوارى بود، كه با همكارى كامل با شهيد سيد عبدالكريم هاشمى نژاد و شهيد حجت‌الاسلام والمسلمين آقاى دكتر باهنر، و آيت‌اللّه آقاى هاشمى رفسنجانى نظارت بر آموزشها و كليه اعمال و رفتار و خط و مشى جمعيت داشتند. كه البته اين افراد به پيشنهاد مؤتلفه اسلامى و تأييد حضرت امام خمينى انتخاب شده بودند. فعاليتهاى چاپ و پخش اعلاميه‌هاى مراجع و علماء و سازمان‌دهى تظاهرات و راهپيمايى‌ها و مجالس سخنرانى‌ها كه در جهت فرامين امام خمينى بود. و همچنين گسترش تشكيلات و فعاليتهاى مؤثر در ١٥ خرداد و نيز فعاليت در جهت برگزارى باشكوه استقبال از امام در مراجعت به قم در سال ١٣٤٣، و همچنين تشكيل اولين جناح مسلح براى جهاد مسلحانه و اعدام انقلابى حسنعلى منصور از جمله فعاليتهاى آنها مى‌باشد.

در سال ١٣٤٣ با اعدام انقلابى منصور خائن، رهبران و جناح سياسى و نظامى مؤتلفه دستگير شدند و به اعدام و زندانهاى طولانى و كوتاه مدت محكوم شدند، اين دستگيرى و نيز تبعيد امام خمينى و مسافرت شهيد آيت‌اللّه بهشتى به اروپا و ضرورت مخفى‌كارى بيشتر و تبديل شيوه غالب مبارزه عمومى و همه جانبه به مبارزه مسلحانه، مؤتلفه را دچار ركود كرد و هرچند فعاليتهاى آن تا سال ١٣٤٩ ادامه يافت اما آن گسترش و عظمت قبلى را نداشت، از سال ١٣٤٩ عناصر اصلى اين جمعيت به همكارى صميمانه با سازمان مجاهدين خلق كه اين سازمان بعدها به دليل رفتار مرموزانه و تفكر التقاطى و سازش با رژيم ستمشاهى و لو دادن عناصر انقلابى به دستگاه مخوف ساواك به عنوان واقعى منافقين شناخته شدند) پرداختند، از اين تاريخ با توجه به پيش‌آمدهاى ناگوارى كه براى اعضاى مركزى به وجود آمد جمعيت نتوانست به فعاليتهاى خود ادامه دهد، تا آنكه با مشخص شدن ارتداد سازمان مجاهدين خلق( منافقين) دوباره عناصر اصلى مؤتلفه به همراهى عده‌اى ديگر از مبارزين متدين به فعاليت پرداختند، بدون آنكه از نام جمعيت استفاده نمايند، در بيان اكثر اعلاميه‌ها و بيانيه‌هاى خود به جمله« برقرار باد حكومت عدل اسلامى» را مى‌نوشتند. پس از پيروزى انقلاب اسلامى اين عناصر در حزب جمهورى اسلامى به فعاليت پرداختند، در سالهاى اخير مؤتلفه اسلامى به عنوان يك گروه سياسى با انتشار نشريه« شما» در صحنه سياسى كشور به فعاليتهاى خود ادامه مى‌دهد.

ر. ك: هيئت‌هاى مؤتلفه اسلامى،