[١] همانطور كه در گزارش فوق ملاحظه مى‌فرمائيد. فرات عامل نفوذى ساواك در بيت آيت‌اللّه ميلانى مى‌باشد، او كه به هدايت ساواك شگردهاى گوناگونى را براى جلب توجه و اطمينان آيت‌اللّه ميلانى نسبت به وى از خود نشان داده بود، از سوى آيت‌اللّه ميلانى جهت هماهنگى با مراجع قم داير بر اينكه عيد نوروز امسال هم به مناسبت سالگرد شهداء ١٥ خرداد ٤٢ عزاى ملى اعلام شود به قم رفته ساواك كه در جريان اين مأموريت قرار گرفته بود، به گونه‌يى عامل نفوذى خود را راهنمايى كرد كه بتواند و با قيافه و موضعگيرى انقلابى و در عين حال با ابراز نظرهاى منفى، زمينه‌هاى مثبت ذهنى آقايان را منفى نموده تا سال جديد اطلاعيه‌اى مبنى بر احياء خاطره مبارزات و شهداء مظلوم ١٥ خرداد، صادر نگردد. با پيش‌بينى‌هايى كه ساواك‌هاى تهران و قم در اين خصوص به عمل آورده بودند و همانطور كه در متن سند ملاحظه مى‌فرماييد. فرات نقش خود را به نحو احسن ايفاء كرد. بررسى‌هاى اسنادى در اين خصوص نشان مى‌دهد كه ارتباط اطمينان بخش آقايان علماء در آن فصل از تاريخ منحصرا از طريق پيك خصوصى امكان‌پذير بوده است. فرات كه ظاهرا نقش پيك خصوصى را در اين مقطع بازى مى‌كرده است به گونه‌اى عمل كرده است كه اگر هر آينه هر كدام از آقايان انگيزه‌اى براى صدور اعلاميه هم مى‌داشتند به دليل فضاى به وجود آمده( عدم تأثير اعلاميه) از صدور آن خوددارى ورزيدند، كه البته شكى نيست كه با توجه به برنامه‌ريزى‌هاى اطلاعاتى و امنيتى ساواك، و پيش‌بينى‌هاى لازم در اين خصوص، اين سال برخلاف سال قبل متأسفانه اعلاميه‌اى صادر نگرديد. قابل ذكر است مفاد اين سند( به مناسبت روز دوازدهم محرم هيچگونه اعلاميه‌يى صادر نشود) بر خلاف گزارشات متعددى است كه از سوى ساواك صادر شده است براى نمونه به اسناد ذيل توجه فرماييد:

از: اداره كل سوم تاريخ: ١٨/ ١٢/ ٤٣

به: رياست ساواك استان نهم( خراسان) شماره: ٤٢٤٦٥/ ٣٢١

درباره: آيات‌اللّه ميلانى و قمى

طبق اطلاع نامبردگان بالا براى آيت‌اللّه شريعتمدارى پيغام فرستاده‌اند كه عيد نوروز امسال هم به مناسبت اوضاع روز عزاى ملى اعلام شود.

خواهشمند است دستور فرمائيد ضمن بررسى موضوع در اين باره مراقبت كامل اعمال نمايند.

از طرف مدير كل اداره

سوم( شاهين)

آقاى دبيرى اخذ دستور ٢٢/ ١٢

گيرنده: خراسان( مشهد) تاريخ: ١٥/ ١/ ٤٤

شماره: ٢١٤٥/ ٣٢١ فرستنده: اداره كل سوم

موضوع: حاج سيد عيسى جزايرى مقيم خرم‌آباد

شماره عطف ٧٠٦- ٢٧/ ١٢/ ٤٣

بدينوسيله يك برگ فتوكپى نامه آيت‌اللّه ميلانى كه جهت نامبرده بالا به خرم‌آباد ارسال داشته و در آن توصيه شده كه-- امسال مراسم عيد نوروز برگزار نگردد و از رسوم عادى متعارف خوددارى نمايند جهت اطلاع و هرگونه اقدام مقتضى به پيوست ايفاد مى‌گردد.

خواهشمند است دستور فرمائيد از چگونگى اين اداره كل را مطلع نمايند.

از طرف مدير كل اداره سوم. شاهين

١٥/ ١/ ٤٤

بسمه‌اللّه تعالى شانه

تسليم و تحيت وافر به عرض رسانيده در اين آستان قدس به انواع دعوات يادآورم. اميد آنكه موجبات آسايش روحى و جسمى و به عنايات خاصه حضرت بقيه‌الّلهى ارواحنا فداه نائل شويد. مدتى است مستقيما از حالات شريفه اطلاعى ندارم و نمى‌دانم آيا راجع به اوضاع فعلى و گرفتاريها كه از آن جمله است زندانى بودن جمعى از حضرات اهل علم و مبلّغين و ساير محترمين چه به نظر شريف رسيده و چه تصميم گرفته‌ايد ميل دارم از نتيجه افكار عاليه مطّلع باشم شايد بتوانم به خواست خداوند متعال از مجموعه افكار آقايان و آن چه به نظر مى‌رسد خدمتى مفيد و مؤثر انجام دهم- و تاكنون براى استخلاص آقايان و مراجعت حضرت آقاى خمينى دامت بركاته اقداماتى شده است. و عليه سبحانه التوكل بديهى است دعا خواهيد نمود كه به اسرع وقت و احسن وجه نتيجه حاصل آيد- انشاءاللّه و ديگر اگر صلاح بدانيد دستور دهيد مراسم عيد نوروز برگزار نشود و از رسوم عادى متعارف خوددارى نموده و فقط به مجرّد صله ارحام مثلًا اكتفا نمايند- بديهى است چنانچه عيد گرفته نشود هم تأثرات امّت اسلامى بروز و ظهور خواهد داشت و هم تسلّى دل دستگير شدگان به عمل خواهد آمد- و حسبنااللّه و نعم‌الوكيل والسلام عليكم محمد هادى الحسينى الميلانى

تاريخ وصول خبر: ٤/ ١/ ٤٤

موضوع: جلوس نكردن قمى و ميلانى در روز عيد

علماء به جرم بازداشت شدن آقاى خمينى در مشهد طبق روز اول فروردين عيد ندارند بنابراين از ساعت ٨ صبح نوروز افراد مختلف به عنوان روز اول سال به منزل آقايان قمى و ميلانى، سبزوارى مى‌رفتند ولى منازل نامبردگان به روى مردم بسته شده بود فقط فردى كه جلوس داشته جناب آقاى كفائى بود و آن هم از طبقه طلاب صدى چند نفر به منزل مشاراليه مى‌رفتند و سپس در ساعت ٩ صبح آقايان امير مجاهدى و دست غيبى و حاجى ضابطى و ايمانى افتخار و سيد عسگرى و رئيسى و واعظى و محمدعلى ابوالحسن كه وابسته به مجمع مبلغين بودند شرف حضور ايشان را پيدا نمودند.

تعداد نسخه: ٧

از: اصفهان تاريخ: ٣/ ١/ ٤٤

به: مركز شماره: ٧٦١

آيت‌اللّه ميلانى از مشهد تلگرافى به حاج شيخ حسين خادمى در اصفهان تلگراف كرده است كه امسال به واسطه نبودن خمينى در ايران عيد نداريم موضوع را به وعاظ بگوئيد كه روى منابر به اطلاع مردم برسانند خادمى صبح روز ١/ ١/ ٤٤ به عده‌اى از وعاظ اين مطلب را بيان نموده و از آنها خواسته است در موقع مقتضى روى منابر ادا نمايند. صدقى

فورى ابلاغ و سئوال شود

١- يقين دارم چنين تلگرافى نشده بايد عين تلگراف را به بينيد و اگر صحت دارد رونوشت آن را از تلگرافخانه بگيريد

٢- آيا روى منابر كسى چنين مطلبى را گفته است يا خير و اگر كسى اظهار كرده چه عملى كرده‌ايد

٣- در صورت جعلى بودن تلگراف فورا بايد خادمى به عنوان نشر اكاذيب تحت تعقيب قرار گيرد. بخش ٣٢١ روى ماده ١ امروز صبح تلگراف به مشهد و اصفهان صادر شد نسبت به ماده ٢ از مشهد و اصفهان و نسبت به ماده ٣ آن را به ساواك اصفهان ابلاغ و نتيجه را بخواهيد ٣/ ١/ ٤٤

متن نامه آيت‌اللّه العظمى ميلانى كه در تاريخ ٢٢/ ١٢/ ١٣٤٣ براى آيت‌اللّه خادمى ارسال شده است به شرح زير است:

تسليم و تحيت وافر تقديم داشته و به انواع دعوات يادآورم اميد آنكه موجبات آسايش روحى و جسمى و به عنايات خاصه-- حضرت بقيه اللهى ارواحنا فداه نائل شويد قبلا مرقوم شريف واصل از عواطف مبذوله موجب تقدير و تشكرگوئى رسانيد و جواب عرض شد. وله‌الحمد وله الشكر مزاجا بد نيستم اگرچه روحا افسرده مى‌باشم نمى‌دانم آيا راجع به اوضاع فعلى و گرفتاريها كه از آن جمله است زندانى بودن جمعى از حضرات اهل علم و مبلغين و ساير محترمين جه به نظر شريف رسيده ميل دارم از نتيجه افكار عاليه مطلع باشم شايد به خواست خداوند متعال بتواكم خدمتى مفيد و مؤثر انجام دهم و تاكنون براى استخلاص همه آقايان و مراجعت حضرت آقاى خمينى دامت بركاته اقداماتى شده و البته وعده‌هائى داده‌اند تا چه مقدار عمل كنند و عليه سبحانه التوكل بديهى است دعا خواهيد نمود كه به اسرع وقت و احسن وجه نتيجه حاصل آيد. انشاءاللّه تعالى و ديگر اگر صلاح بدانيد دستور دهيد، امسال مراسم عيد نوروز برگزار نشود و از رسوم عادى متعارف خوددارى نموده و فقط به مجرد صله ارحام مثلا اكتفا نمايند. البته چنانچه عيد گرفته نشود هم تأثيرات امت اسلامى بروز و ظهور خواهد داشت و هم تسلى دل دستگيرشدگان و خانواده‌شان به عمل خواهد آمد. و حسبنااللّه و نعم‌الوكيل. محمد هادى الحسينى الميلانى.

همانطور كه در متن سند ملاحظه مى‌فرماييد، اقدام آيت‌اللّه ميلانى داير بر ارسال پيام براى اعاظم روحانيت در شهرها و استانهاى مختلف ايران، به منظور تحقق بخشيدن به نوعى مبارزه منفى عليه رژيم پهلوى و تسرى دادن آن به اجتماع با استفاده از حساسترين فرصت در ايام سال كه مردم ايران در هر كوى و برزن و براساس رسم ديرينه در ايام عيد نوروز به ديد و بازديد يكديگر مى‌روند، به شدت ساواك را سردرگم و آشفته نموده بود. به همين جهت رييس ساواك دستور پيگيرى و مراقبتهاى ويژه عليه آيت‌اللّه ميلانى در مشهد و آيت‌اللّه خادمى در اصفهان را صادر مى‌نمايد. قابل ذكر است، آيت‌اللّه ميلانى اين قبيل نامه‌ها و پيامها را براى دور ماندن از تجسّس و دسترسى ساواك به وسيله پيك ويژه ارسال مى‌نموده‌اند، و گزارش ساواك اصفهان به مركز يا عنوان« تلگراف» نتيجه مسموعات و تجسسهاى اجتماعى ساواك اصفهان مى‌باشد. از اين رو ارزيابى‌هاى اوليه ساواك از اين موضوع در حد« حدس و گمان» بوده است. از آنجا كه آيت‌اللّه ميلانى مطابق نامه ارسالى به اصفهان به علماى شهرستانهاى ديگر نيز ارسال نموده‌اند. ساواك خرم‌آباد به نامه آيت‌اللّه ميلانى كه براى آيت‌اللّه حاج عيسى جزائرى خرم‌آبادى ارسال نموده‌اند دسترسى پيدا مى‌نمايد، كه اين امر موجبات ايجاد تضييقات و فشارهاى مضاعف ساواك عليه آيت‌اللّه ميلانى را فراهم نمود.