إرشاد القلوب ت مسترحمی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ٢٠٩ - باب پنجاهم در توحيد و معرفت رب مجيد

خواهد شد، همانا اهل علم بزرگ مقام هستند و مصاحبت و همنشينى با آنان سبب ازدياد أجر و موجب عزت دنيائى و درجات آخرتى است‌

باب پنجاهم در توحيد و معرفت ربّ مجيد

فرموده است حضرت امير المؤمنين ٧ اينكه ميگوئى خدا واحد است، چهار معنى دارد، دو معنى بر خدا محال است و جايز نيست، و دو معنى بر خدا جايز و ثابتست، اما آن دو معنى كه بر او روانيست يكى آنكه گوئى خدا واحد است بعدد يعنى يكمين است و اين دلالت بر اين دارد كه خداى دويّمى نيز هست كه اين خدا يكمين او است و اين كفر است و اثبات شريكست براى خدا و بمنزله قول نصارى است كه خدا را (ثالث ثلثه) سوّمى خدايان ميگويند، و معنى ديگر اينكه گوئى او واحد است و مرادت واحد نوعى باشد، يعنى واحديست از يك جنس (چنان كه گوئى زيد واحديست از افراد انسان) و اين نيز كفر و تشبيه است، زيرا براى خدا شريكى در ماهيت و نوع اثبات مينمائى تعالى اللَّه عن ذلك علوا كبيرا.

و اما آن دو معنى كه در خدا ثابتست، يكى آنكه گوئى واحد است يعنى بى‌همتا و يگانه است در كمالات و شبيه و مانند و شريكى اصلا و ابدا ندارد (چنان كه مثلا گوئى زيد يگانه دهر است) و اين معنى از براى خدا ثابتست، و معنى ديگر آنكه گوئى واحد المعنى است يعنى منقسم نميشود نه در وجود خارجى و نه در عقل و نه در وهم و خيال كسى و اين معنى نيز براى خدا ثابت است.