إرشاد القلوب ت مسترحمی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ٢١١ - باب پنجاهم در توحيد و معرفت رب مجيد
و مرد ديگرى عرض كرد (آيا) هميشه خداى تعالى مىداند و ميشنود و مىبيند؟ فرمود ذات بارى تعالى دانا و شنونده و بيننده است معروض داشت اگر ذات خدا عالم و شنونده و بيننده است نبايد غضب كند با اينكه خود ميفرمايد: وَ مَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوى[١] هر كس مستوجب خشم و غضب من گرديد خوار و هلاك خواهد شد، فرمود: مراد از غضب عقابست كه هر كس نافرمانى خدا را بنمايد عقابش مينمايد، اى مرد هر كه گمان كند خداى تعالى مانند مخلوق تغيير حال پيدا ميكند و از حال عادى بيرون ميرود و غضب ميكند همانا خدا را بصفت مخلوقين وصف نموده، و خدا را هيچ چيز تغيير نميدهد و چيزى شبيه او نيست و هر چه در وهم و خيال مردم آيد (از صورت خدا) خداوند بر خلاف آنست.
و فرمود حضرت امير المؤمنين ٧ در جواب ذعلب يمانى كه از آن بزرگوار پرسيد آيا پروردگار خود را ديدهاى؟ فرمود آيا چيزى را كه نمىبينم پرستش مينمايم! عرض كرد: چگونه او را مىبينى؟
فرمود چشمها او را آشكار درك نميكند، ليكن دلها بوسيله حقيقت و نور ايمان او را درك مينمايد، بهر چيز نزديكست و احاطه دارد ولى چسبيده و جزء نيست، و از هر چيز دور است ولى جدا نيست (زيرا نزديكى با چسبندگى و دورى با جدا بودن از لوازم جسم است) گويا است بدون تفكر و انديشه، ارادهكننده است بدون تصميم و آماده شدن ايجادكننده است بدون كمك عضوى از قبيل دست و پا، لطيف است كه (از جهت شدّت ظهور و آشكار بودنش) به پنهانى وصف نميشود، بزرگست از همه
[١]. ٨١- طه