من جهة أنّه قول بالاتّحاد كفر صريح مخالف للتّوحيد و انّ هذه الجبال الرّواسى و الحديد الّذي فيه بأس شديد. كيف يمكن: أن يقال: إنّ وجودهما ليس حقيقيا بل هى مرايا و ظلال و خيال بل شئون و كيف يمكن أن يقال: إنّ الأعيان النجسة بل النّفوس الخبيثة من اسماء اللّه و صفاته أو أفعاله و انّه ان كان كما يقولون فكيف اللذّات و الآلام؟!

و أجيب عن ذلك كلّه بأنّ نفى الوجود الحقيقى عن الاشياء ليس قولا: بأنّ كلّ شى‌ء هو اللّه و ليس قولا: بالاتّحاد.

[همه اين گروه‌ها كه نظر دادند به ديدگاه گروه اول- كه معتقد بودند جهان وجود حقيقى ندارد بلكه وجودش اعتبارى و ظلّى است- اشكال كرده و با آن مخالفت نموده‌اند و آن را كفرآميز دانسته‌اند؛ براى اينكه اعتقاد به اينكه هرچيزى خداست، همان اعتقاد به اتّحاد خالق و مخلوق است و اين نيز كفر صريح مى‌باشد و با اعتقاد به توحيد نمى‌سازد و علاوه بر اين، چگونه مى‌توان گفت كه اين كوه‌ها با شكوه و معدن‌هاى آهن كه قرآن درباره همين آهن گفته: «در آن براى مردم خطرى سخت است ...»[١]

وجود حقيقى ندارند؟! بلكه همه آنها چيزى جز عكس، سايه و خيال نيستند بلكه شئون وجودند. و چگونه ممكن است گفته شود اعيان نجسه حتّى نفوس خبيثه، همه از اسما و صفات و افعال الهى به‌شمار آيند!؟ و اگر چنين باشد كه شما ادّعا مى‌كنيد پس اين لذّت‌ها و ناراحتى‌ها كه ما داريم احساس مى‌كنيم، چيست؟!

[١] - سوره حديد( ٥٧)، آيه ٢٥.