اين در حالى است كه جهان همگى برخلاف ظاهر روايت است و حكيمان و عارفان در اين ميدان داراى كلمات و تحقيقات و شرح و تفصيل و دلايل زياد و حكايات و مكاشفات شگفت‌انگيز هستند!]

و لأهل السّلوك إشكالات و توهّمات و تنقّلات مختلفة و لبعض المنتسبين إلى العلم بيانات مضحكة و لبعضهم ردّ و تكفير و تفسير و خطاء و تخطئة موحشة. فالّذي يمكن تقريبه إلى الأذهان العامة المستقيمة بدلالات ظاهرة غير عميقة انّ الحقّ تعالى جلّ جلاله لا إشكال في كون وجوده الخارجي غير محدود بحدّ و غير فاقد لكمال و انّه موجود في كلّ مكان و زمان وجودا حقيقيا خارجيا.

[و اهل سير و سلوك در اين خصوص دچار اشكالات و توهّمات و ادّعاهاى مختلف شده‌اند و بعضى از عالم‌نمايان بيانات خنده‌آورى در اين‌باره اظهار كرده‌اند و بعضى از آنها نيز به ردّ و تكفير و تفسير[١] و خطا و تخطئه‌هاى وحشت‌انگيزى پرداخته‌اند ولى آنچه كه مى‌توان با دلايل ظاهرى نه چندان عميق اين مطلب را تقرير به ذهن‌هاى عموم مردم نمود آن است كه بگوييم: همانا وجود خارجى حق تعالى- جلّ جلاله- به هيچ حدّى محدود نيست و هيچ كمالى در او مفقود نيست و او در همه‌جا و در همه‌

[١] - در همه نسخه‌هاى خطى و چاپى،« تفسير» آمده ولى در چاپ آيت اللّه فهرى،« تفسيق» ضبط شده است.