اقدس الهى؛ و اخبار تشبيه و لقاء و وصول و معرفت را حمل كرد به معرفت اجمالى و معرفت اسماء و صفات الهى و تجلّى مراتب ذات و اسماء و صفات حقّ تعالى، به آن ميزان كه براى ممكن، ممكن است.

و به عبارت ديگر،[١] كشف حجب ظلمانيّه و نورانيّه كه براى عبد شد؛ آن وقت معرفت بر ذات حقّ تعالى و اسماء و صفات او پيدا مى‌كند كه آن معرفت از جنس معرفت قبل از آن كشف نيست.

و به عبارت ديگر، انوار جمال و جلال الهى در قلب و عقل و سرّ خواصّ اولياى او تجلّى مى‌كند، به درجه‌اى كه او را از خود فانى مى‌نمايد و به خود باقى مى‌دارد؛ آن‌وقت محو جمال خود نموده و عقل او را مستغرق معرفت خود كرده، و به جاى عقل او خود تدبير امور او را مى‌نمايد. اگرچه بعد از اين همه مراتب كشف سبحات جلال و تجلّى انوار جمال و فناى فى اللّه و بقاى باللّه، باز حاصل اين معرفت، اين خواهد شد كه از روى حقيقت از وصول به كنه معرفت ذات، عجز خود را بالعيان و الكشف خواهد ديد.

بلى اين هم عجز از معرفت است و عجز ساير ناس هم عجز از معرفت است؛ ليكن اين كجا و آن كجا؟ بلى جماد هم عاجز از معرفت است، انسان هم. ولى قطعا تفاوت مراتب عجز حضرت اعلم خلق اللّه محمّد بن عبد اللّه صلّى اللّه عليه و اله با ساير ناس بلكه با علماى امّت، زيادتر از عجز جماد يا انسان است.

اجمالا مذاق طائفه‌اى از متكلّمين علماى اعلام مذاق اوّل است؛ مستدلا به ظواهر بعضى از اخبار و تأويلا للآيات و الأخبار و الأدعية

[١] - در متن اصلى« بعبارة اخرى» بود.