و جلال حق بازگذاشته‌اند اين نيست كه اكتناه‌[١] ذات مقدس جايز است؛ يا در علم حضورى و مشاهده عينى روحانى احاطه بر آن ذات محيط على الاطلاق ممكن است؛ بلكه امتناع اكتناه در علم كلى و به قدم تفكر، و احاطه در عرفان شهودى و قدم بصيرت، از امور برهانيه و مورد اتفاق جميع عقلا و ارباب معارف و قلوب است؛ لكن آنها كه مدعى اين مقام هستند گويند پس از تقواى تامّ تمام و اعراض كلى قلب از جميع عوالم و رفض نشأتين و قدم بر فرق انّيّت و انانيت گذاشتن و توجه تامّ و اقبال كلى به حق و اسماء و صفات آن ذات مقدس كردن و مستغرق عشق و حبّ ذات مقدس شدن و ارتياضات قلبيّه كشيدن، يك صفاى قلبى از براى سالك پيدا شود كه مورد تجليات اسمائيه و صفاتيه گردد، و حجاب‌هاى غليظى كه بين عبد و اسماء و صفات بود خرق شود، و فانى در اسماء و صفات گردد، و متعلّق به عزّ قدس و جلال شود و تدلّى تامّ ذاتى پيدا كند؛ و در اين‌حال، بين روح مقدس سالك و حق، حجابى جز اسماء و صفات نيست.

و از براى بعضى از ارباب سلوك ممكن است حجاب نورى اسمائى و صفاتى نيز خرق گردد، و به تجليات ذاتى غيبى نايل شود و خود را متعلّق و متدلّى به ذات مقدس ببيند؛ و در اين مشاهده، احاطه قيّومى حق و فناى ذاتى خود را شهود كند، و بالعيان وجود خود و جميع موجودات را ظلّ حق ببيند؛ و چنان‌چه برهانا بين حق و مخلوق اوّل، كه مجرد از جميع مواد و علايق است، حجابى نيست. بلكه [براى‌] مجردات مطلقا حجاب نيست برهانا، همين‌طور اين قلبى كه در سعه و احاطه هم‌افق با موجودات مجرّده شده، بلكه قدم بر فرق آنها گذاشته، حجابى نخواهد داشت. چنان‌چه در

[١] - به كنه چيزى رسيدن.