ثمّ ينفى عن قلبه كلّ صورة و خيال و يكون فكره في العدم حتى تنكشف له حقيقة نفسه، أى يرتفع العالم من بين يديه و يظهر له حقيقة نفسه بلا صورة و لا مادة. و هذا هو اوّل معرفة النفس و لعلّ إلى ذلك أشير في تفسير قوله تعالى: أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى‌ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ.[١]

حيث سئل عنه و قال ٧: نور يقذفه اللّه في قلبه فيشرح صدره. قيل هل لذلك من علامة؟

قال ٧ علامته: التجافي عن دار الغرور و الإنابة إلى دار الخلود و الاستعداد للموت قبل حلول الفوت.[٢]

[سپس هرصورت و خيالى را از قلب خود مى‌زدايد و فكر او فقط در عدم سير مى‌نمايد تا اينكه حقيقت نفس‌اش بر او كشف گردد، يعنى عالم از ميان برمى‌خيزد و او حقيقت نفس خويش را بدون صورت و ماده، به عيان مى‌بيند و اين اول مرتبه معرفت نفس است؛ شايد به همين مطلب اشاره شده باشد در تفسير آيه شريفه «پس آيا كسى كه خدا سينه‌اش را براى [پذيرش‌] اسلام گشاده و [درنتيجه‌] برخوردار از نورى از جانب پروردگارش مى‌باشد [همانند فرد تاريك‌دل است‌]؟»[٣] كه تفسيرش از آن حضرت سؤال شد، فرمودند: «نورى است كه خداوند بر دل او مى‌افكند پس سينه‌اش گشاده مى‌گردد.» عرض شد: آيا نشانه‌اى براى اين هست؟

[١] - سوره زمر( ٣٩)، آيه ٢٢.

[٢] -« روضة الواعظين» ص ٤٤٨.

[٣] - سوره زمر( ٣٩)، آيه ٢٢.