مهمل گذاشته، همه اينها به قرارى كه علماى اخلاق نوشته‌اند، عمل نمايد، تفصيل آن را موكول به كتب اخلاق كه نوشته شده- واقعا هم خوب نوشته‌اند- مى‌نمايد ولى به چند فقره اهمّ كه خيلى مؤثّر است اشاره مى‌شود و آن، اين است:

وقت خواب، انسان محاسبه نفس و علاج خيانت‌هاى نفس را به قدر طاقت بر خودش جدّا مخمّر نمايد و آنچه فعلا ممكن است از توبه و تدارك، بكند و آنچه تأخير لازم است عزم جدّى بر آن داشته باشد و بداند حالا كه مى‌خوابد، خواب هم در واقع برادر مرگ است. صريح آيه مباركه است كه مى‌فرمايد:

اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها [وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضى‌ عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَ يُرْسِلُ الْأُخْرى‌ إِلى‌ أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ‌][١]

[ «خداوند ارواح را به هنگام مرگ قبض مى‌كند و ارواحى را كه نمرده‌اند نيز به هنگام خواب مى‌گيرد؛ سپس ارواح كسانى كه فرمان مرگشان را صادر كرده نگه مى‌دارد و ارواح ديگرى را (كه بايد زنده بمانند) بازمى‌گرداند تا سرآمدى معيّن؛ در اين امر نشانه‌هاى روشنى است براى كسانى كه انديشه مى‌كنند.»]

پس لازم است كه فى الجمله، عدّة موت را از تجديد عهد ايمان كرده و با طهارت، روى به قبله و روى دل به قبله حقيقيّه نموده به نام خدا اعمال وارده عند النّوم را به قدر قوّه به عمل آورده، تسليم روح و نفس خود را به‌

[١] - سوره زمر( ٣٩)، آيه ٤٢.