تا اينكه اين عالم حسى را خلق كرد؛ پس آنچه در خارج است فقط موجود حق و حقيقى و ثابت است و شئون او و هرشأنى از شئون او، عبارت از عالمى از عوالم است كه در مرتبه خودش عالمى كامل مى‌باشد و هرعالم را آثار و صفات ويژه آن عالم است تا آنكه به پست‌ترين و كثيف‌ترين و تنگ‌ترين عوالم برسد و آن همين عالم محسوس است اين عالم كيفيّتى است مخصوص و داراى صور و حدّهاى فراوانى است كه ويژه همين مرتبه از وجود است، و آثارش نيز به همين عالم اختصاص دارد و ساير عوالم نيز همين‌طور است.[١]]

و عالم الرّؤيا انّما هو من عالم المثال فكلّما يرى فيها فهو من هذا العالم أرضها و سماؤها و جمادها و نباتها بل و صور المرايا أيضا منه و الصور الخياليّة أيضا منه و هذا العالم عالم واسع بل عوالم كثيرة بل قيل: إنّ في عالم المثال ثمانية عشر ألف عالم.

[عالم رؤيا، از عالم مثال است؛ هرچه در عالم رؤيا ديده مى‌شود از قبيل‌

[١] - مثلى كه مى‌توان براى تقريب اين مطلب به ذهن ذكر كرد- گرچه اين مثل در ساير جهت‌هاى ديگر مطابق واقع نمى‌باشد- مثال علم است نسبت به معلومات؛ پس همان‌طور كه معلومات موجود نمى‌شوند مگر به‌وسيله علم، درحالى‌كه ماهيّت معلومات غير از علم است و در اين مورد صحيح است گفته شود كه همانا موجود حقيقى واحد است و آن هم علم مى‌باشد و مفاهيم متصور معلوم، از شئون علم هستند و در واقع وجودى ندارند به جز ارتباط با علم و همچنين صحيح مى‌تواند باشد كه مفاهيم آنها مختلف و مباين با مفهوم علم است پس با توجّه به اين مثال، از آنچه كه درباره عالم هستى گفته شد رفع استبعاد مى‌شود.( ميرزا جواد آقا ملكى تبريزى ;).