قال بعضهم: إنّ العالم وجوده ليس وجودا حقيقيا بل وجود اعتبارىّ ظلّىّ كسراب بقيعة يحسبه الظّمأن ماء. و قالوا: وجود الحقّ يساوق بالفارسية «بود» و وجود العالم «نمود» بل كلّما يرى و يتخيّل و يتعقّل من العالم فهو من أسماء اللّه و صفاته و أفعاله و ليس في الوجود إلّا اللّه و أسمائه و صفاته و أفعاله و بعبارة أخرى ليس إلّا الحقّ و شئونه و مثّلوا لذلك بأمثلة كثيرة

[و از اين‌رو، اشخاصى كه قائل به وجود خدا در همه‌جا به وجود خارجى هستند، از اين لحاظ كه در عالم خارج جهانى را مى‌بينند، به چند گروه تقسيم شده و نظر داده‌اند:

بعضى از آنان گفته‌اند كه جهان وجود حقيقى ندارد بلكه وجودش اعتبارى و سايه‌اى است مانند سرابى كه در چشم تشنه به شكل آب جلوه مى‌كند؛ و از وجود حقّ به «بود» و از وجود عالم به «نمود» تعبير كرده‌اند بلكه گفته‌اند هرچه در جهان هستى ديده مى‌شود يا به خيال و عقل درمى‌آيد، همه آنها جلوه‌اى از اسماء و صفات و افعال خداوند متعال هستند و در عرصه وجود، چيزى جز اسما و صفات و افعال الهى نيست و به عبارت ديگر هرچه هست همگى حق و شئون حضرت حق تعالى به‌شمار مى‌آيند و براى اثبات اين ادّعا مثال‌هاى فراوانى ذكر كرده‌اند.]

و قال الآخرون بأنّا انّما نقول: بهذه التصديقات تعبّدا و لكن نرى وجود العالم، بجواهره و أعراضه، وجدانا و عيانا و ليس لنا أن‌