نهادگرائى و جهاد سازندگى - ايروانى، محمد جواد - الصفحة ٣٣ - ٣- ١- ١- حوزه اصالت واقعيت اجتماعى
«منتسكيو»
منتسكيو، از متفكران قرن ١٩، معتقد است كه همواره بين نهادهاى اجتماعى و محيط جغرافيايى، رابطه تاثير و تأثر وجود دارد نبايد آن را به اشتباه، رابطه علت و معلول قلمداد كرد. بنابراين، وى بر آن است كه محيط، تعيين كننده نهادها نيست بلكه مؤثر بر آنهاست و به هدايت آنها در جهتى معين كمك مىكند. به عبارت ديگر وى به تعدد علل و تأثيرات ممكن، مقر است. بنابراين در تحليل نظرات منتسكيو بايد از ابراز نظرى يكسونگرانه مبتنى بر جبر جغرافيايى بپرهيزيم.[١] «تورشتاين و بلن»
«لوئيس كوزر» در كتاب «بزرگان انديشه جامعه شناسى» ديدگاه تطور گرايانه «تورشتاين و بلن» را درباره نهادهاى اجتماعى چنين بيان مىكند:
«از نظر «تورشتاين وبلن» يك نهاد، خوشههايى از عادات و رسوماند كه اجتماع، تصويبشان كرده است. يك نهاد، ماهيتى عرفى دارد كه خوگرفتن و پذيرش عمومى، آن را بديهى و گريز ناپذير ساخته است. «وبلن» بر اين نظر بود كه تكامل جوامع بشرى را بايد بعنوان فراگرد گزينش طبيعى نهادها در نظر گرفت و نهادها نه تنها نتيجه يك فراگرد گزينشى و تطبيقىاند كه همان خودنگرشها و گرايشهاى رايج و مسلط را مشخص مىسازد، بلكه در ضمن روشهاى ويژه زندگى و روابط انسانى نيز به شماره مىآيند.»[٢] از نظر وبلن نهادها نتيجه فراگرد گذشتهاند و يك تكنولوژى نوين بر منابع جا افتاده چيره و نهادها را مطابق با نيازهايش تغيير شكل خواهد داد.[٣] «دگره»
دكتر محمد توكل در كتاب جامعه شناسى علم خود به تعريف نهاد از نظر دگره(Degree) پرداخته است و در اين باره چنين مىنويسد:
[١] - آرون، ريمون- مراحل اساسى انديشه در جامعه شناسى، ت: باقر پرهام، انتشارات انقلاب اسلامى، ١٣٧٠، ص ٤٩.
[٢] - كوزر، لوئيس- بزرگان انديشه جامعه شناسى، ت: محسن ثلاثى، انتشارات سمت، ١٣٦٩، ص ٣٥٨.
[٣] - همان منبع، ص ٣٦٦.