مذهب مى‌باشد. نهادهاى واقعى همان الگوهاى ساختى حاكم بر نهادهاى مذكور مى‌باشند. در حقيقت، مجموعه نهادهاى واقعى، ساخت يك نظام اجتماعى را بوجود مى‌آورند.[١] نهادهاى تحليلى، حالت انتزاعى دارند و گونه‌اى از فرآيند و يا شيوه سازمان يافته‌اند كه در نظر اول جنبه عينى ندارند. ولى به عنوان مجموعه‌اى از ارزشها، فر آيندها و روشها وجود دارند. در اين معنا، اصطلاح نهاد به معنى رسم و آيين نيز بكار مى‌رود و صفات عمده اجتماعات مخصوصى را كه از لحاظ زيستى در چند نسل دوام يافته‌اند و در برابر بلايا و تغييرات از بين نرفته‌اند، نشان مى‌دهد؛ مثل جشنهايى كه در هنگام تغيير فصول برپا مى‌كنند. از نظر آمريكايى ها و اروپايى ها مثل اعياد كريسمس و عيد پاك. از اين نظر، نهادها هميشه بوده‌اند، هستند و خواهند بود. كنترل توليد، تقسيم كالا و اجناس، برگزارى آيين‌هاى مقدس، شروع و ختم غائله، تعيين اشخاص برحسب نوع و جنس و ساير مشخصاتى كه توسط آن ها طبقه بندى شده‌اند همگى دستخوش عادات و رسوم، يعنى نهادها هستند.[٢] ٢- ٥- مفهوم عملى و مفهوم هنجارى‌

در علم حقوق نهادها در دو مفهوم جداگانه بكار برده مى‌شوند: «نهادهاى عملى» و «نهادهاى هنجارى يا آگاهانه». برخى از نهادها خود بخود و تقريباً بطور مكانيكى بواسطه بازى جبر و تحول پا بر عرصه حيات مى‌گذارند؛ چنين است وضع طبقات اجتماعى، سطوح در آمدها، انواع زندگى و نظاير آن. اين نهادها، وجود دارند، حتى اگر انسان‌ها از موجوديت آنها آگاهى نداشته باشند. اگر چه اين آگاهى روى آنها تأثير مى‌گذارد، ولى وجود اين نهادها با موضع گيرى نسبت به آنها ارتباطى ندارد. اينكه آنها

[١] - دو ورژه، موريس،- جامعه شناسى‌سياسى، ت: ابوالفضل قاضى، انتشارات جاويدان، ١٣٥٨، ص ٩١.

[٢] - مك كلانگ لى، آلفرد و همكاران- مبانى جامعه شناسى- ت: محمد حسين فرجاد و همابهروش، نشر همراه، ١٣٦٩، ص ٢٦٧.