نهادگرائى و جهاد سازندگى - ايروانى، محمد جواد - الصفحة ٢٦ - ٢- مفاهيم نهاد
دقت كنيم ملاحظه مىكنيم كه به رغم شباهتهاى موجود بين اين واژهها تفاوتهايى نيز با هم دارند كه آنها را از هم متمايز مىكنند.
در سازمان، داشتن هدف مشترك و تلاش جمعى بهمنظور دستيابى به آن اهداف، شرط لازم است. حال آنكه در «نهاد» نوعى تعهد اخلاقى، ملاك تجمع و هميارى است و نهاد عمدتاً در خدمت عموم مردم است و در جهت تأمين خدمات اساسى همگانى مانند آموزش و بهداشت تلاش مىكند.
در بنياد، نيز آنچه افراد را به هم پيوند مىزند، طبقه مشترك و جايگاه اجتماعى و برخوردارى از اقتدار مشترك است.
بطور كلى وجه مميزه نهاد و ساير واژههاى نزديك به آن در اين است كه در «نهاد» نوع رابطه با بيرون از محيط سازمانى در تبيين معانى آن، نقش اساسى دارد. حال آنكه در ساير واژهها نوع رابطه درونى كه در سازمان حاكم است تعيين كننده است؛ چنان كه دارا بودن هدف مشترك، اقتدار مشترك، علائق و عقايد مشترك، ملاك و وجه مميزه يك واژه از ساير واژههاست.
٢- ٤- مفهوم واقعى و مفهوم تحليلى
اين ملاحظات، جامعه شناسان را برآن داشته است كه براى نهادهاى اجتماعى دو مفهوم متمايز از يكديگر قائل شوند: يك تعريف ناظر بر مفهوم «واقعى نهاد» و تعريف ديگر حاكى از مفهوم «تحليلى نهاد» مىباشد.
بدين ترتيب، از يك حيث، نهاد به عنوان مكتب، مؤسسه يا مكانى كه افراد در آنجا براى فراگيرى علوم عاليه جمع شده اند تعريف شده و از طرف ديگر به عنوان رسم و آيين بكار برده شده است[١]. تعريف اول در بردارنده مفهوم «واقعى نهاد» و دومى متضمن «مفهوم تحليلى نهاد» مىباشد.
مراد از «نهادهاى واقعى»، واقعيت مادى نهادهاى آشنايى چون خانواده، حكومت و
[١] - مك كلانگلى، آلفرد و همكاران- مبانى جامعه شناسى، ت: محمد حسين فرجاد و هما بهروش، نشر همراه، ١٣٦٩، ص ٢٦٧.