نهادگرائى و جهاد سازندگى - ايروانى، محمد جواد - الصفحة ١٧٧ - ٦- جايگاه جهاد درنظام برنامه ريزى كشور بانگاهى به ضرورتهاى توسعه اقتصادى
در برنامه عمرانى چهارم (٥١- ١٣٤٧) سرمايهگذارى وسيع در مناطقى كه از حيث طبيعى داراى امكان توسعه بودند براى كسب حداكثر بازده اقتصادى و نيز بهبود وضع مناطق عقبمانده مطرح شد كه به عنوان مثال مىتوان از طرحهاى عمران ناحيهاى سيستان و بلوچستان و طرحهاى سازمان امداد و عمران بنادر و سواحل در جنوب كشور نام برد.
در برنامه عمرانى پنجم (٥٦- ١٣٥٢) تفكر ناحيهاى با تأكيد بيشترى مطرح شد. در اهداف برنامههاى ناحيهاى اين برنامه چنين آمده است:
- ايجاد هماهنگى در سرمايهگذاريها و در فعاليتهاى عمرانى مناطق، چه در تنظيم و چه در اجرا
- ايجاد موازنه در توسعه اقتصادى- اجتماعى مناطق و ايجاد تناسب معقولتر بين درآمد سرانه در نواحى مختلف كشور
- تأمين موجبات مشاركت مستقيم مقامات محلى و مردم در امور عمرانى- اقتصادى ناحيه
اگر بخواهيم مشكلات مربوط به روند برنامهريزى منطقهاى در ايران را مورد بررسى و تحليل قرار دهيم نياز به بررسى تاريخى برنامههاى انجام شده در ايران احساس مىشود. لذا در اين برنامهها بايد مراكز رشد و مراكز خدماتى و استراتژى توسعهاى روستا مورد توجه قرار گيرد.[١] در برنامه اول تا سوم، آنچه تحت عنوان عمران منطقهاى انجام گرفته است (مفهومى كه در ايران براى برنامهريزى منطقهاى درنظر گرفته شده برنامه عمران ناحيهاى يا برنامه عمران منطقهاى مىباشد) بصورت جمع بندى تعدادى از طرحهاى زيربنايى فيزيكى و كشاورزى بوده است و اين فعاليتها و طرحهاى انجام شده غالباً تمام استان يا منطقه را تحت پوشش قرار نمىداده و عمليات اجرايى طرحها مستقيماً از سطح ملى هدايت و نظارت مىشده است.
در برنامه چهارم، براى اولين بار به مراكز رشد و قطبهاى رشد تأكيد شد و اين روند
[١] - مشكلات برنامهريزى منطقهاى در ايران، معاونت طرح و برنامه دفتر مطالعات اقتصادى وزارت جهادسازندگى، شهريور ١٣٧٠، ص ١٦٥- ١٦٤