تاپْ‌تاپِ خَمیر، گونه‌ای بازی گروهی رایج میان خردسالانِ بیشتر مناطق ایران.
این بازی یا به‌صورت مستقل اجرا می‌شود، یا بخشی از اعمال مربوط به تنبیه بازیکن بازنده در بازیهای دیگر به شمار می‌رود (پروین، ٤٩؛ شاملو، ١٠٥٣؛ احمدپناهی، ٢٠٤). این تنبیه در بازیهایی مانند کلاغ‌پر (ه‌ م) و اوسابدوش (ه‌ م) صورت می‌گیرد. حتى در برخی از مناطق، تاپ‌تاپ خمیر نام دیگر این دو بازی است (قزل‌ایاغ، ١٣٩).
در حالت اول، گروه بازی شخصی را از طریق قرعه‌کشی به‌عنوان «اوستا» (سرگروه یا استاد) برمی‌گزینند. سپس گروه دور او جمع می‌شوند و همه به‌صورت دایره روی زمین می‌نشینند. آن‌گاه یکی از بچه‌ها از طریق قرعه انتخاب می‌شود و در وسط دایره به حالت سجده می‌نشیند (ارشادی، ١٠٤٠؛ سرلک، ١٠٩-١١٠؛ قزل‌ایاغ، ٢٥١). اوستا آرام به پشت او می‌زند و شعری می‌خواند، مانند: «تاپ‌تاپ خمیر، شیشه پُر پنیر، دست کی بالا؟»؛ در این هنگام یکی از بازیکنان دست خود را بالا می‌برد. اگر شخص مورد سؤال بتواند نام بازیکنی که دستش را بالا برده است، حدس بزند، برنده می‌شود، در غیر این صورت، اوستا برای تنبیه فرد، این جملات را ادا می‌کند: «رفتم در دکون (دکان) قصابی، دیدم زنبورها روی لَشِ گوسفندها نشسته‌ن و همه با هم می‌گن ویز ویز ویز ... ». با شنیدن صدای زنبور، همۀ بچه‌ها شخص وسط دایره را قلقلک می‌دهند یا نیشگون می‌گیرند و این کار باعث ایجاد خنده و شادی و نشاط میان بچه‌ها می‌شود (شاملو، ١٠٥٤؛ قزل‌ایاغ، ٥٢٤؛ صفی‌نژاد، ٣٤٢-٣٤٣). شعرهای خوانده‌شده در این بازی در مناطق مختلف ایران با اندکی تفاوت، تقریباً مشابه هم است (برای نمونه، نک‌ : شریعت‌زاده، ٤٤٠؛ علمداری، ٨٤؛ هدایت، ١٨٥؛ غفاری، ٣٢).
در سبزوار پس از گفتن «دست کی بالا؟»، هر کدام از بچه‌های حاضر در دایره که دست خود را زودتر بالا ببرند، برنده محسوب می‌شوند و از دور بازی خارج می‌گردند. در آخر، شخص باقی‌مانده می‌سوزد (می‌بازد) و باید برای دور بعد، در وسط دایره قرار بگیرد (بیهقی، ١ / ١٧٦).
در سروستان، آشتیان، کازرون و اصفهان این بازی به این صورت نیز اجرا می‌شود که اوستا هنگام ضربه‌زدن به پشت بچه‌ای که در وسط دایره قرار دارد، این شعر را می‌خواند: «تپ‌تپو، ناغاره‌تپو، تپوتپو میخ یا سه‌پایه؟»، و با پرسیدن این سؤال دست خود را به حالت سیخ یا سه‌پایه درمی‌آورد. بازیکن اگر حالت دست اوستا را به‌درستی حدس بزند، برنده خواهد شد، در غیر این صورت، مراحل گفته‌شده در مورد او نیز اجرا می‌شود (همایونی، فرهنگ ... ، ٥٠٥، گوشه‌ها ... ، ٥٧- ٥٨؛ ارشادی، همانجا؛ نجفی، ١٦٠-١٦١؛ حاتمی، ١٦؛ جمشاد، ٨٦).

مآخذ

احمدپناهی سمنانی، محمد، ترانه و ترانه‌سرایی در ایران، تهران، ١٣٧٦ ش؛
ارشادی، عیدی‌محمد، فرهنگ بختیاری، تهران، ١٣٨٨ ش؛
بیهقی، محمود، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، سبزوار، ١٣٨٣ ش؛
پروین گنابادی، محمد، بازیهای محلی ایران، تهران، ١٣٥٥ ش؛
جمشاد، نوروز، بازیهای باستانی کودکان اصفهان، اصفهان، ١٣٥١ ش؛
حاتمی، حسن، بازیهای محلی کازرون، تهران، ١٣٧٧ ش؛
سرلک، رضا، آداب و رسوم و فرهنگ عامۀ ایل بختیاری چهارلنگ، تهران، ١٣٨٥ ش؛
شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، ١٣٧٨ ش، حرف «الف»، دفتر دوم؛
شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، تهران، ١٣٧١ ش؛
صفی‌نژاد، جواد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، تهران، ١٣٤٥ ش؛
علمداری، مهدی، فرهنگ عامیانۀ دماوند، تهران، ١٣٧٩ ش؛
غفاری، عباس، «بازی قلاغ‌پر»، فردوسی، تهران، ١٣٤٨ ش، شم‌ ٨٨٩؛
قزل‌ایاغ، ثریا، راهنمای بازیهای ایران، تهران، ١٣٧٩ ش؛
نجفی آشتیانی، ابوالقاسم، نیم‌نگاهی به آشتیان، تهران، ١٣٨٥ ش؛
هدایت، صادق، فرهنگ عامیانۀ مردم ایران، تهران، ١٣٨١ ش؛
همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، مشهد، ١٣٧١ ش؛
همو، گوشه‌هایی از آداب و رسوم مردم شیراز، شیراز، ١٣٥٣ ش.

گلاله هنری