شرح دعای کمیل - حسین انصاریان - الصفحة ٣٥٤ - ديدگاه اميرالمؤمنين (عليه السلام) در اصلاح نفس

اوصاف بهيمه اى و سبعى و شيطانى از اين تعلّق پديد مى آيد ، در غير اين صورت نفس با قطع نظر از اين تعلق ، عقل است و داراى صفات فرشتگان و به اقتضاى سرشت خود چيزى است كه خدا به وسيله ى آن عبادت مى شود ، و بهشت به وسيله ى آن به دست مى آيد . پس بايد با عوارض آن تعلق ، كه حالت بهيمه اى و سبعى و شيطانى است ، به جهاد برخاست تا آرامش يابد و از شرّ حيوانات در امان رود ، و گرنه هميشه در اين خانه غوغايى از تهاجم و تنازع برپاست !

سعدى مى گويد : از شخصى معناى اين حديث پيامبر را كه فرموده :

أَعدَى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّتِى بَيْنَ جَنْبَيْكَ[١] .

« دشمن ترين دشمنانت نفس توست كه بين دو پهلويت قرار دارد » .

پرسيدم . گفت : به حكم آن كه به هر دشمنى احسان كنى ، دوست مى شود مگر نفس ، كه هرچه به او بيشتر احسان كنى و زيادتر خواسته هايش را اجابت نمايى مخالفت و دشمنى زياده كند !!

تابعان هواى نفس ، كه جداى از عقل زندگى مى كنند ، ديوانگانند .

از بهلول پرسيدند : ديوانه هاى شهر چند نفرند ؟ گفت : شمردن آنان خيلى مشكل است ، از تعداد عقلا بپرسيد تا بگويم .

ديدگاه اميرالمؤمنين (عليه السلام) در اصلاح نفس

امام (عليه السلام) ، از روى بصيرت كاملى كه به حقايق دارند و راه و چاه همه چيز را مى دانند ، امورى را براى اصلاح نفس پيشنهاد كرده اند كه عالم بزرگ شيعى مرحوم آمُدى در كتاب پرقيمت « غرر الحكم » آورده است :

[١] عدة الداعى : ٣١٤ ; بحار الانوار : ٦٧ / ٦٤ ، باب ٤٥ ،حديث ١ .