فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٢ - روزه نگرفتن در سفر از منظر كتاب و سنت آیة الله جعفر سبحانى
را در تقدير بگيرد تا آيه را از ظاهرش برگرداند و به تخيير بين روزه ماه رمضان و روزه ايامى ديگر، غير از ماه رمضان منصرف گرداند.
شگفت اينكه اين مفسر در جايى ديگر از كلامش تصريح مىكند كه اين كار تأويل است و معناى اين سخن، منصرف كردن آيه از ظهور آن است، بدون اينكه دليلى وجود داشته باشد.
وى مىگويد:
گذشتگان در اين مسأله اختلاف نظر دارند. گروهى گفتهاند: روزه گرفتن براى چنين افرادى در ماه رمضان تكليفشان را ساقط نمىكند، بلكه اگر كسى در سفر روزه بگيرد بايد قضاى آن را در حضر به جاى آورد؛ زيرا ظاهر عبارت: {فعدة من أيّام اُخر } مىرساند كه بر اوست يا بر او واجب است كه روزهايى ديگر را روزه بگيرد و جمهور، اين آيه را تأويل كردهاند كه تقدير آيه اين است: «فافطر فعدة» (١٧).
شگفتى من از اين مفسر پايان ندارد؛ زيرا از يك طرف اين كار را تأويل مىنامد و از طرف ديگر اصرار دارد كه فتواى جمهور اهل سنت صحيح است. با اينكه خود او در خلال تفسيرش، گروهى از مقلدان را به سبب تأويل ظواهر آيات، براى تطبيق دادن آنها با فتاواى فقهى مذهب پيشوايشان، تقبيح مىكند. او در مورد سه بار طلاق دادن در يك مجلس ـ كه به پيروى از ظاهر قرآن قائل است كه يك طلاق محسوب مىشود ـ مىگويد:
هدف، مجادله با مقلدان يا برگرداندن قاضيان و مفتيان از اعتقاداتشان نيست؛ زيرا اكثر آنها به اين نصوص در كتابهاى حديثى و غير آن، آگاهند و اهميتى به آن نمىدهند؛ زيرا از نظر آنها بايستى به سخن كتابهاى پيشوايان فقهى عمل شود نه كتاب خدا و سنت رسول او. (١٨)
بسيارى از علماى اماميه، تقدير عبارت: «فافطر» را به منظور اثبات تخيير بين روزه
(١٧) تفسير المنار، ج٢، ص١٥٣.
(١٨) تفسير المنار، ج٢، ص٣٨٦.