اما از سوى ديگر، دورى از نظافت و بهداشت در ايران (٣٣) و «وسواس و ترديد در عدد وجبهاى مشخص كرّ و ترتيبات تغسيل» را نشانه غرب زدگى ايرانيان شمرده و مى‌گويد:

... همه عوايد ما معرّب گشته و از ميان رفته و معدوم شده، الآن قدم به دوره مفرّنگى گذاشته‌ايم، دوره معرّبى ما اجبارى و با ضرب شمشير بود ولى مفرّنگى ما مختارى و براى پول. (٣٤)

طالبوف، پيوسته مى‌كوشد در باور و عمل گرفتار افراط و تفريط نشود و در طريق اعتدال حركت كند. حتى صفات و سجاياى نيك و بد اعراب دوره جاهليت را نيز از هم باز مى‌شناسد و راست قولى، مهمان نوازى، احترام به بزرگان و عفو اسراء و مقصّرين را در ميان آنان مى‌ستايد و كشتن دختران، خونريزى و تاراج اموال از آنان را مذمّت مى‌كند. (٣٥)

اعتدال فكرى طالبوف، مانع اين مى‌شود كه او در راهى قدم بردارد كه امثال شاهزاده جلال الدين ميرزا، دوست صميمى آخوند زاده در آن گام نهاده بودند. جلال الدين ميرزا مى‌كوشيد زبان فارسى را از همه كلمات ومشتقّات عربى عارى سازد و در اين خصوص كتاب «نامه خسروانى» را نيز نگاشت و آخوند زاده نيز او را در اين راه تشويق مى‌كرد. ام

(٣٢) طالبوف، سفينه طالبى، ج١، ص٢٦.
(٣٣) طالبوف به نظافت و بهداشت اهميت فراوان مى‌دهد. همه آثار او گوياى اين نكته است كه طالبوف از عدم رعايت بهداشت در جامعه خود رنج فراوانى مى‌برد و آن را يكى از پى آمدهاى عقب ماندگى ايرانيان و مسلمانان مى‌دانست. او حتى با وجود همه زيبايى هاى معنوى كه از سفر حج برده بود، پيوسته از خاطرات ناگوار آلودگى و كثيفى شهرهاى مسلمانان و بخصوص مكه، گلايه داشت. مراجعه شود به: مسالك المحسنين، ص ٩٠، ٩٢،١٧١،١٧٤،١٧٦،٢٨٠؛ آزادى و سياست، ص ٢٩ ؛ سفينه طالبى، ج١، ص٥٨.
(٣٤) طالبوف، مسالك المحسنين، ص١٧٥.
(٣٥) طالبوف، نخبه سپهرى، ص٢١.