فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٨ - فقه در نگاه روشنفكران (٢) مسعود امامی
طالبوف از روحانيان نيز در موارد زيادى آشكارا و به تندى انتقاد مىكند. او دو نقطه ضعف عمده در روحانيت عصر خويش مىبيند. نخست دنياطلبى آنان و دوم جهل آنان نسبت به دنياى جديد و بلكه فهم نادرست آنان از اسلام است. طالبوف زندگى پر تجمّل و اسراف و جاهطلبى بعضى از روحانيان با نفوذ را به باد انتقاد مىگيرد و آنان را عالم بدون عمل مىداند كه «اين همه اسراف در خصوص حاكم شرع بود كه نهى لايحبّ المسرفين را بهتر مىداند». (٤٣) او از روحانيانى در عصر خويش ياد مىكند كه ملاّك و محتكرند و با سؤ استفاده از شرع بر ثروت و املاك خود مىافزايند. (٤٤) او به تمسخر مىگويد:
اگر اين فقره تصرّف املاك و دخول سرحد ديگران كه ملاّهاى ملاّك ما مىكنند تفتيش گردد، آن وقت حتى به مرده آنها نيز مبرهن مىشود كه اين آقايان، جميع املاك مردم را مجهول المالك و متعلق به خود مىدانند. (٤٥)
طالبوف، رياستطلبى برخى از روحانيان را سبب مخالفت آنان با قانون و مشروطه مىداند و به زعم او آنان فهميدهاند كه اگر قانون در مملكت تدوين شود «در آن وقت در خانه هاشان بسته و استمرار صداى نعلين كم كم گسسته شود واگر اين را مىدانند چرا در وضع قانون كفن نپوشند و به اسم تخريب شريعت، رجّاله را نشورانند و شورش و بلوايى نچينند. در رؤوس منابر و منارههاى مساجد به عنوان ناظم و مقنّن صد لعن و تكفير نفرستند؟»، (٤٦) البته او از روحانيون مجلس كه مدافع مشروطه بودند به نيكى و عظمت ياد مىكند و حتى آنان را از ساير نمايندگان مجلس برتر مىداند. (٤٧) همچنين معتقد است كه «آنها كه در عتبات هستند، حرص و آز ندارند و از تجمّلات بى نيازند... پدران روحانى ما باشند، چون جانشين ائمه مفترض الطاعة هستند، اما اكثر آنان كه در ايران هستند...
(٤٣) طالبوف، مسالك المحسنين، ص٩١.
(٤٤) طالبوف، آزادى و سياست، ص٥٢.
(٤٥) طالبوف، مسالك المحسنين، ص١٦٧.
(٤٦) طالبوف، آزادى و سياست، ص٢٣٣.
(٤٧) طالبوف، ايضاحات در خصوص آزادى، ص٢٤.