فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٣ - فلسفه مجازات در اسلام(١) ابوالقاسم مقيمى حاجى
نظريه اوّل : تشفّى خاطر و ارضا
در نظريه «تشفّى خاطر» (١٢)، هدف مجازات با توجه به حق قربانيان جرم توجيه مىگردد و اعتبار مجازات، ناشى از رضايت خاطرى است كه در قربانى جرم و اطرافيان وى ايجاد مىكند. مجازات، وسيله انتقام و اقناع احساس رنجشى است كه به طور طبيعى در قربانى ايجاد شده و ترديدى نيست كه اين احساس رنجش زمانى تسكين مىيابد كه عامل ايجاد آن دستگير و در محضر عدالت حاضر شود. اگر قربانيان جرايم،اميدى به سپرده شدن مجرمين به دست عدالت نداشته باشند، خودشان قانون را به دست مىگيرند و اين امر به انتقامها و ضد انتقامهاى نامنظم منجر مىگردد .
نظريه دوم : جبران خسارت
در نظريه جبران خسارت (١٣) نيز هدف مجازات با توجه به حق قربانيان جرم و جبران خسارت بزه ديده، توجيه مىگردد. طبق اين نظريه، بازگرداندن و جبران خسارتى كه بزه ديده متحمل شده است هدف مجازات مىباشد. زندانى كردن سارق - به ويژه با توجه به ارتزاق زندانى از ماليات - و حتى با ملاحظات مربوط به اقناع حاصل از تماشاى مجازات مجرم، از ديد قربانى در برابر ضررى كه متحمل شده است، جبران خسارتى ناچيز و اندك است.
بنابراين، ايده اصلى در نظريه جبران اين است كه نظام كيفرى، زيانهاى وارده بر قربانيان جرايم را تا جايى كه امكان دارد جبران كند؛ مانند محاسبه خسارات وارده بر قربانى و كار كردن مجرم در زندان و پرداخت بدهى او پس از كسر هزينههاى زندان، به قربانى .
نظريه سوم :نظريه فايده اجتماعى
«ژان ژاك روسو» در كتاب «قرارداد اجتماعى»، مجازات را با در نظر گرفتن فايده اجتماعى آن (١٤) توجيه مىكند. او معتقد است كه افراد بشر كه آزاد به دنيا آمده و آزادانه در
(١٢) Satisfaction.Theory
(١٣) Restitution . Theory
(١٤)ويا دفاع اجتماعى lecoledela defense sociale nouvelle نيز نام گرفته.