فلسفه مجازات (٩) و چگونگى توجيه اخلاقى آن، همواره مركز گفتگوها بين حقوقدانان، فيلسوفان، و جامعه شناسان بوده است. در ديدى كلى مى‌توان از دو منظر كاملاً متفاوت به اين موضوع پرداخت : ديدگاه گذشته‌نگر و ديدگاه آينده‌نگر .

در ديدگاه گذشته نگر، نتايج بعدى مجازات ملاك نيست، بلكه تأكيد برخطايى است كه مجرم انجام داده است، همانگونه كه ارسطو هدف از اعمال مجازات را، ترميم خطاهاى گذشته مى‌داند. لذا اين نظريه بر مفاهيمى از قبيل استحقاق و تناسب جرم و مجازات تأكيد دارد. ديدگاه آينده‌نگر نيز بر پايه توجيه مجازات بر اساس تحصيل اهدافى در آينده استوار است؛ اهدافى كه انتظار مى‌رود به واسطه مجازات و يا نوع خاصى از آن، تأمين گردد كه منشأ آن را بايد در زمان افلاطون جست و جو كرد. (١٠)

در ادامه، خلاصه‌اى (١١) از نظريات معروف در فلسفه مجازات را ذكر كرده تا امكان مقايسه ميان نظريات آنان و نظريه اسلام به وجود آمده و در تبيين اصل بحث نيز مؤثر باشد. در دو نظريه نخست، هدف مجازات با توجه به حق قربانيان جرم، توجيه مى‌گردد و در چند نظر بعدى، هدف مجازات با توجه به مجرم و جرم او و جامعه تعيين مى‌گردد.

(٩)philosphy of punishment
(١٠)افلاطون مى‌گويد: عمل انجام شده به حالت اوّل بر نمى‌گردد لذا مجازات بايد با ديدى به آينده وبا هدف انزجار مجرم و ديگران از جرم به واسطه مشاهده مجازات انجام شود» . ر.ك: جان كاتينگهام، فلسفه مجازات در «دائره المعارف فلسفه را تليج»، مترجمان : ابراهيم باطنى، محسن برهانى،فصلنامه فقه و حقوق، شماره ٤ . همين مقاله توسط آقاى محمدرضا ظفرى نيز ترجمه شده است. ر.ك: فصلنامه نقد و نظر، شماره ١٢.
(١١)رجوع شود به: جان كاتينگهام، فلسفه مجازات،همان، جين هامپتن، نظريه تعليم اخلاقى مجازات، ترجمه حميد محبوبى، فصلنامه فقه و حقوق، شماره ٥؛ حقوق جنائى، عبد الحسين على آبادى، ج١، ص٧ -٤٠؛ حقوق جزاى عمومى، پرويز صانعى، ج٢، ص٦١-٦٢ .