فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٥ - فلسفه مجازات در اسلام(١) ابوالقاسم مقيمى حاجى

حكمِ هر انسان داراى عقل است. اينكه خداوند فرمود:«لَعَلَّكُم تَتَّقُونَ»، معنايش اين است كه بلكه شما از قتل بپرهيزيد و اين جمله به منزله تعليل براى تشريع قصاص است.

جمله مورد بحث، متضمن تحريك و تشويق هم هست؛ چون بر اين دلالت مى‌كند كه شارع زندگى و حياتى را براى مردم در نظر گرفته كه خود مردم از آن غافلند و اگر قصاص را جارى كنند، مالك آن حيات مى‌شوند، پس بايد اين حكم را جارى كنند و آن حيات را صاحب شوند. (٥٨)

همين مطلب در روايات اهل بيت(ع) نيز مورد تأكيد قرار گرفته است .حضرت اميرالمومنين على(ع) در بيان حكمت قصاص مى‌فرمايد :

«فرض اللّه‌ ... القصاص حقناً للدماء و إقامة الحدود إعظاماً للمحارم». (٥٩)

حضرت، تشريع قصاص را عامل حفظ جان مردم و اقامه حدود را سبب بزرگداشت محرمات الهى مى‌داند، به اين معنى كه محرمات در نگاه مردم، كم اهميت جلوه نكرده و مرتكب آن نشوند تا گرفتار مفاسدى كه در آنها نهفته است نگردند .

امام رضا(ع) نيز در حديثى، حكم قصاص را تفضّل و رحمتى از جانب خدا معرفى مى‌كنند:

«أن اللّه‌ عزّ وجلّ جعل في القصاص حياة طولاً منه و رحمة، لئلاّ يتعدى الناس حدود اللّه‌»؛ (٦٠)

«به درستيكه خداوند از روى تفضّل و رحمت، حيات را در قصاص قرار داده است تا مردم از حدود الهى تجاوز نكنند (وآن را پاس دارند).»

امام خمينى (ره) نيز در تبيين اين نكته اشاره مى‌كند كه بدون مجازات، جرم به همه سرايت كرده و جامعه به فساد كشيده مى‌شود و رشته حيات فردى واجتماعى از هم گسيخته مى‌گردد . (٦١)