فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٤ - فلسفه مجازات در اسلام(١) ابوالقاسم مقيمى حاجى
روز شاهد باشيم كه مردم اجناس آن را برداشته و فرار مىكنند احتمالاً در طول چند هفته يا چند ماه همه افراد به جز تعداد كمى از شهروندانى كه سخت به اصول اخلاقى پايبند هستند براى كسب اين ثروت باد آورده وسوسه خواهند شد.
به طور خلاصه، احساس عمومى، مصرّانه در پى آن است كه ثابت كند ارعاب مىتواند نقش حياتى در حفظ حقوق ونظم عمومى داشته باشد و اين چنين نيز هست.
صرف نظر از اين انتقادها در مورد تأثير ارعاب، برخى انتقادهاى اخلاقى نيز وجود دارد كه نظريه ارعاب، ناگزير از رويارويى با آنها است.
اگر ارعاب، تنها دليل منطقى مجازات باشد، لازمهاش آن است كه قانونگذاران وقضات بايد در ايجاد و اعمال نظام كيفرى به آن استناد كنند. در نتيجه، آيا اين امر به معناى گشودن درها به روى استفاده از انواع مجازاتهاى اخلاقى مشكوك نيست؟ چرا جرم را با تحميل مجازاتهايى دهشتناك از قبيل درآوردن احشا يا جوشاندن در روغن كنترل نكنيم؟ چرا مجازاتهاى جمعى ـ از قبيل مجازات تمام اعضاى يك روستا يا فاميل به علت جرم يك نفر ـ را به كار نگيريم و اصلاً چرا به سبب جرم به زحمت بيفتيم؟ چرا سپر بلاهايى بىگناه را انتخاب نكنيم وبا ادله جعلى برايشان پرونده نسازيم ونمايش ديدنى از محاكمهاى كه منتهىبه صدور احكام وحشيانه گردد ترتيب ندهيم؛ زيرا همه اينها به اين منظور است كه اثر ارعاب وتبليغات آن را به حد اعلاى خود برسانيم.
همان گونه كه از عبارات «كانت» به گونهاى استفاده مىشود كه وى، مجرم را تنها به مثابه يك وسيله مىنگرد؛ به اين معنا كه مجازات مجرم، وسيلهاى است براى ايجاد منفعت اجتماعى كه همان كاهش جرم است. از اين رو ديگر مبتنى بر ملاحظات عدالت و انصاف يا اين كه چه مقدار مجازات در موردى خاص، عادلانه است نخواهد بود.
از اين اشكال پاسخ داده اند كه چنين شيوههايى امكان دارد منجر به رسوايى قانون گردد و در دراز مدت، روش صحيحى براى كاهش جرم نباشد .
اما از آنجا كه مفهوم ارعاب، فىنفسه نمىتواند براى اعمالى كه موجب ارعاب ديگران است، محدوديتى ايجاد كند، براى جريحهدار نشدن احساس عدالتخواهى، بايد