فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٥ - فلسفه مجازات در اسلام(١) ابوالقاسم مقيمى حاجى
پيدا بوده و امر كننده به صلاح و درستى ونهى كننده از فساد است و هيچ چيز- حتى كار هاى مخفى نيز- از ديد او پنهان نمانده تا اين امر سبب انزجار و دورى مردم از انواع فساد شود.
پس اعتقاد به خدايى كه همواره ناظر بر انسان است و خوف مجازات اخروى، از عوامل باز دارنده و به صلاح شخصى است كه در معرض و قوع جرم مىباشد. اما همه افراد در تعالى معنوى به اين حد از رشد نمى رسند كه حداقل براى نفع اخروى هم شده، از ارتكاب جرائم سر باز زنند، لذا وجود مجازات، سبب عدم ارتكاب و در نتيجه گرفتار نشدن در عذاب الهى مىشود .
امام خمينى(ره) در تبيين فلسفه مجازات به اين مطلب توجه كرده و براساس آن، هدف بعثت انبيا و تشريع احكام را توجيه مىكند . ايشان با نگاهى كه نشات گرفته از ملاحظه مصلحت آخرت و برخاسته از نگاه عرفانى ايشان به عالم است، همه عالم را ناشى از لطف و رحمت الهىمىداند و بر اين نكته تأكيد مىكند كه «در همه موارد بايد از دريچه لطف و رحمت نگاه كرد و همواره آن را در نظر داشت و با چشم عنايت و تلطّف به بندگان خدا نظر كرد و خير و صلاح همه را طالب بود؛ زيرا حق ـ تعالى شأنه - در جميع امور، با مخلوق خود با رفق و مدارا رفتار مىكند، حتّى تشريع شريعت نيز برخاسته از صفت رحمت الهى است و اين نظر، نظر انبياء عظام و اولياء كمّل عليهم السلام است. منتهى آنها دو نظر دارند: يكى نظر به سعادت جامعه و نظام عائله و مدينه فاضله و ديگر، نظر به سعادت شخص و آنها هر دورا در نظر داشته و علاقه كامل به اين دوسعادت دارند. و قوانين الهيّه كه به دست آنها تأسيس و انفاذ و كشف و اجرا مىشود، اين دوسعادت را كاملاً مراعات مىنمايد».
پس از منظر اين ديدگاه، مجازات نيز به نوعى تكريم مجرم و در راستاىمصلحت اوست .
امام خمينى(ره) در تبيين اين ديدگاه تأكيد دارد كه «اجراى قصاص وحدود و تعزيرات و امثال آن، تأمين كننده سعادت دنيا و آخرت است؛ زيرا اين امور در تربيت جانى و