ايشان در ادامه اشاره مى‌كند كه «از اين جهت، خداوند از روى رحمت و عنايت خود در همه حيوانات و به ويژه در انسان، قوه غضب را به وديعه نهاد تا با آن، حيوان و انسان - بما هو حيوان - دفع موذيات خارجى و داخلى فردى خود كند، و به ويژه انسان، مفسدات و مخلات نظام عايله و نظام جامعه و مدينه فاضله را پيشگيرى و يا برطرف سازد. دفاع و سدّ ثغور و حدود مملكت و حفظ نظام ملّت و بقاى قوميّت و نگهبانى از تهاجم اشرار به مدينه فاضله و جهاد با اعداء انسانيّت و ديانت همه در سايه اين قوّه خدادادى تحقق پيدا مى‌كند. اجراى حدود و تعزيرات و سياسات الهيّه كه حفظ نظام عالم كند، در پرتو اين قدرت و قوّه الهيّه است». (٣٥)

با توجه به مطالب فوق، اسلام دينِ مهرورزى و رحمت و عطوفت است و خشونت هم براى گسترش محبت و ژرفا بخشيدن به انسان دوستى است و غضب الهى نيز برخاسته از رحمت او به انسان است.

ب ـ١. خشن بودن مجازات، مانند قصاص و بريدن دست دزد. جواب از اين شبهه در ضمن فلسفه مجازات و نفع اجتماعى آن ذكر مى‌شود. هر چند اين مجازات داراى وجوهى بوده و به موارد ديگرى مانند بازدارندگى نيز مربوط مى‌گردد. در باره شلاق زدن نيز به اندازه كافى نكاتى ذكر شد .

ب ـ٢. شبهه انتقام جوئى و قساوت در مجازات در فلسفه مجازات نسبت به خود مجرم در بحث تشفّى خاطر بررسى مى‌شود .

ج ـ شبهه مريض بودن مجرم : پاسخ از اين شبهه نيز در فلسفه مجازات نسبت به خود مجرم در ذيل فلسفه اصلاح وتربيت ذكر مى‌شود .

در نتيجه از مجموعه مطالب فوق روشن مى‌گردد كه مجازات در اسلام نشأت گرفته از رحمت الهى به مجرم در دنيا و آخرت و به مصلحت ديگران است . در بحث تناسب جرم و

(٣٤) شرح حديث جنود عقل وجهل،ص ٢٣٢ ـ ٢٣٣ .
(٣٥) همان، ص٢٤٢ .