است چه بسا دوستى عقلانى و منطقى اقتضا مى‌كند كه مصلحت جمع، معيار و مقياس باشد، نه فرد. نمونه‌هاى فراوانى در جامعه داريم كه مصلحت جمع با مصلحت فرد برخورد مى‌كند. در اين جا، حتّى مصلحت فرد اين است كه مصلحت او، فداى جمع شود. در اين گونه موارد خود محبت، عدم نرمى و خشونت را ايجاب مى‌كند. (٣٢)

در صفحات بعدى در باره فلسفه مجازات و تجلى رحمت الهى نسبت به خود مجرم و ديگران مطالبى را ذكر مى‌كنيم.

ب: انسان دوستى و مجازات : انسان دوستى، در واقع يعنى انسانيت دوستى. انسان را بايد به سبب انسانيت او دوست داشت، نه به سبب قرار گرفتن او در صف انسان‌ها. در اين صورت اگر انسانى ضدّ انسان شده و ضدّ انسانيت شده و مانع راه و تكامل ديگر انسان‌ها است. در اين جا، هر چند اسم او انسان است ولى در معنى، انسان نيست. آيا در اين جا، به نام انسان دوستى مى‌توان گفت: بايد اين گونه انسانها را دوست داشت؟

پس محبت، صرفاً رعايت خواسته‌ها و ميل‌ها نيست بلكه رعايت خير و سعادت و مصلحت فرد را نيز شامل مى‌شود؛ بنابر اين، مصلحت فرد، به تنهايى نمى‌تواند مقياس باشد، بلكه بايد مصلحت جمع نيز در نظر گرفته شود. (٣٣)

امام خمينى(ره) نيز با توجه به رحمت واقعى وتجلى محبت الهى ـ حتى در مجازات ـ به تبيين اين نكته پرداخته و رحمت و رأفت و عطوفت را از جلوه‌هاى اسماء جماليّه الهيّه دانسته كه خداى - تبارك و تعالى- به نوع حيوان و به ويژه به انسان، مرحمت فرموده و اين براى حفظ انواع حيوانيّه و حفظ نوع و نظام عائله انسانى است و اگر اين رحمت و عطوفت در حيوان و انسان نبود، رشته حيات فردى و اجتماعى گسيخته مى‌شد. ايشان نزول وحى الهى و كتاب شريف آسمانى را صورت رحمت و رأفت الهيه در عالم مُلك دانسته و تصريح مى‌كند تمام حدود و تعزيرات و قصاص و امثال آن، در حقيقت رحمت و رأفت است كه در صورت غضب و انتقام جلوه نموده است. حتى ايشان، جهنم را رحمتى به صورت

(٣٢)تعليم وتربيت در اسلام،ص٢٢٠ -٢٢٢ و انسان كامل،ص٢٨٤
(٣٣)تعليم و تربيت در اسلام،ص٢٢٤- ٢٢٥ .