فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢١ - نكتهها (١٤) رضا مختارى
باقيماندههاى مسجد فرسودهاى برخورد كه تاريخ بناى آن به سال ٧٨٠ م تخمين زده مىشود و پيدا بود كه محراب مسجد با دقّت شگفت انگيزى رو به سوى قبله دارد.
روشن است آن دسته از مسلمانان نخستينى كه به عنوان دريانورد و بازرگان از سال ١٨٥٤ م به شهرهاى امريكاى شمالى روى آوردند و بيشترشان دريانوردان يمنى و بازرگانان مغربى بودند از راه حساب با به كارگيرى فرمولها و معادلهاى رياضى بتّانى و بيرونى به سمت قبله آگاهى داشتهاند. آرشيتكتهايى كه بعدها به دنبال افزايش شمار مسلمانان در شهرهاى آمريكاى شمالى و كانادا نقشههاى ساختن مساجد را در بيشتر اين شهرها طرّاحى كردند همان شيوه را به كار بستند. در همه مساجدى كه در اين شهرها بنا شد سمت قبله با زوايايى تند از شمال جغرافيايى به سمت شمال شرقى بوده است كه بر حسب موقعيت هر مسجد، ديگرگون بوده است. مثلاً در نيويورك ٥٩ درجه، واشنگتن ٩ و ٥٩ درجه، كاليفرنيا ٥٥ درجه، لس آنجلس ٢٤ درجه، تورنتو ٥٥ درجه، مونترال ٥٨ درجه و أوتاوا ٧ و ٥٧ درجه بوده است. سپس ابزارهاى علمى و تكنيكهاى نو همچون مساحت ياب فضايى به وسيله هواپيما و ماهواره و سفينههاى فضايى با بهره ورى از پرتوهاى رادار و ليرز و مادون قرمز در صحنه ظاهر شدند تا آنچه را كه با حساب به دست مىآمد مورد تأكيد قرار دهند.
اين مقاله را با آوردن فتوايى از آية اللّه العظمى خويى (قدّس سرّه) به پايان مىبريم:
دفتر پاسخ به استفتاآت مؤسسه آية اللّه العظمى خويى(قدّس سرّه) در لندن به تاريخ ٢٨ جمادى الآخره ١٤١٣ هجرى (برابر با دسامبر سال ١٩٩٢م) اعلاميهاى صادر كرد كه شرح آن چنين است:
«اختلاف دو ديدگاه پيرامون جهت كعبه مكرّمه ما بين شرق متمايل به جنوب و شرق متمايل به شمال بر برادران مسلمان ما در امريكاى شمالى پوشيده نيست.