د) در نكته مذكور برخى تغييرات در موضوعات احكام مكه و حرم شريف به تفصيل بحث و گفته شد كه اين تغييرات در بسيارى از مناسك مدّ نظر قرار نگرفته است. نمونه ديگر كه در نكته ٤١ ذكر نشد، اين است كه در برخى مناسك امروزى در مستحبات ورود به مكّه آمده است:

چند چيز براى ورود به مكّه و مسجد الحرام مستحب است:

١. آن كه پيش از ورود به مكّه از محلّى به نام «فخّ» غسل كند.

در حالى كه فخّ سالهاست جزء مكّه شده و در خيابان شهداء مكّه است و پيش از ورود به مكّه نمى‌توان از آنجا غسل كرد.

هـ) در نكته ٤١ (شماره ٤١، ص ١٧٣ ـ ١٧٧) به تفصيل از سمت قبله آمريكاى شمالى بحث و گفته شد، جهت قبله در آمريكاى شمالى، شمال شرقى است نه جنوب شرقى و نظرى كه از مرحوم آية اللّه‌ خويى (م ١٤١٣) در اين باره نقل شده خطاست. اخيراً به مقاله‌اى از متخصص اين فن، دكتر يوسف مروّه برخوردم كه علاوه بر نكته‌هاى جالب در اين زمينه، اعلاميه‌اى را از مؤسسه آية اللّه‌ خويى در لندن مبنى بر عدم از نظر مذكور ـ كه سابقاً گفتيم خطاست ـ نقل كرده است. در اينجا قسمتى از مقاله مذكور را نقل مى‌كنيم:

... جدولهاى رصد فلكى (زيجها) و حسابهاى تصويب شده ارضى و نقشه‌هاى اسلامى (كه خوارزمى، يعقوبى، سرخسى، جيهانى، همدانى، ابن فضلان، مسعودى، مقدسى، اصطخرى، ابن حوقل، بيرونى، ادريسى، مازنى، هروى، ابن جبير، ياقوت حموى، قزوينى، ابن بطوطه ابن ماجه و... آنها را وضع كرده‌اند) در آسان سازى كارهاى حسابى و پياده كرده قوانين ياد شده سهيم بوده است. در اكتشافات علوم نو، شواهدى در دست است كه حدود توجه مسلمانان قديم را در تعيين دقيق قبله به هنگام ساختن مساجد بيان مى‌كند.

براى مثال ديرينه شناس انگليسى «مارك هورتن» به تازگى در جزيره كوچكى واقع در جنوب غربى هند به نام «پاتيه» pate در اثناى حفّاريهاى خود به