كسى در اين گونه موارد خبر قطعى بدهد به گونه‌اى كه موجب بى نيازى از استعانت به خدا و نفى تأثير دعا و صدقات شود، اين خبر از آن جهت كه مخالف با واضحات اسلام است، كفر به شمار مى‌آيد. اما مثال مذكور از اين قبيل نيست و اخبار قطعى بر اساس تجربه با تغييرات حاصل از دعا و اراده الهى منافاتى ندارد اگر چه سزاوار است كه از اين گونه احكام قطعى نيز اجتناب شود و پيش بينى به صورت تقريبى باشد؛ زيرا خطاى منجمان در محاسبه بسيار است و نمى‌توانند به همه عوامل و موانع حادثه احاطه داشته باشند، چنان كه در روايت ريان بن صلت از امام رضا(ع) در پاسخ سؤال وى از علم نجوم آمده است: «علم نجوم در اصل صحيح است... ولى از آنجا كه منجمان نتوانسته‌اند به تمام ظرايف و دقايق آن دست بيابند، راست و دروغ را درهم آميختند. (٣٨)

شيخ انصارى مى‌گويد:

«مجرد اين كه ستارگان، نشانه‌ها و راهنمايانى براى حوادث هستند، كافى نيست و با عدم احاطه منجمان به اين علايم و معارضات آنها، نه تنها حكم آنان نمى‌تواند قطعى باشد، بلكه نمى‌تواند ظنى هم باشد... بنابراين بهتر است از پيش بينى اجتناب كرد و اگر هم كسى خواست پيش بينى كند بايد به صورت تقريبى باشد نه قطعى، مثلاً گفته شود: بعيد نيست هنگام طلوع فلان ستاره فلان اتفاق رخ دهد» (٣٩).

نتيجه اينكه تنجيم به معناى دوم نيز اشكال ندارد.

٣. اخبار از حوادث با اعتقاد به حيات افلاك و عدم استقلال آنها در تأثير بر رويدادهاى زمينى.

اگر اخبار از رويدادهاى زمينى با استناد به تأثير ستارگان و رابطه اجرام آسمانى و حوادث زمينى و اعتقاد به حيات و فاعليت افلاك باشد ـ چه فاعل مختار و چه فاعل موجب

(٣٨) جامع الأحاديث، ج١٧، ص٢٢٦.
(٣٩) المكاسب المحرّمه، ص٢٨ و ٢٩.