فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٥ - علاّمه حلّى (ره) و ريشههاى شكلگيرى مكتب سند در تفكر امامى حيدر حبّ اللّه
نسبت مىداد، (٩٩) از اين رو، واسطه ميان فسق و عدالت را نفى مىكرد؛ به طورى كه روايات مجهول الحال (١٠٠) را نمىپذيرفت . به نظر شيخ حسن صفت عدالت مىتواند جايگزين دو صفت اسلام و ايمان باشد، چرا كه كافر و غير امامى از نظر وى عادل نمىباشند. بنابراين عدالت به نظر او ربطى به اعتقاد فرد ندارد، تا اگر گناهى را مرتكب شد و به معصيت آن اعتقاد داشت، صفت عدالت از وى ساقط مىشود. اما اگر گناهى را مرتكب شد كه به معصيت آن اعتقاد نداشت، در اين صورت فاسق نباشد و طبق آيه نبأ خبر وى پذيرفته شود. (١٠١)
بدين ترتيب شيخ حسن يك گام از پدر خود پيشى گرفت، چرا كه به نظر وى ادعاى شهيد دوم مبنى بر رابطه ميان عدالت و اعتقاد ـ كه گفته شد (١٠٢)ـ بسيار عجيب بود و لذا صاحب المنتقى راه را براى پاكسازى كامل احاديث ـ اگر بشود چنين گفت ـ گشود، زيرا كه آيه نبأ بر عدم قبول خبر فاسق تأكيد دارد، لذا وقتى كه شيخ حسن بين عدالت و فسق واسطهاى نمىبيند در اين صورت مىبايست براى پذيرش هر خبر، ابتدا عدالت ثابت شود، و اين كه عدالت در نظر ايشان شامل اسلام و ايمان مىشود؛ بدين معنا است كه خبر موثّق و بلكه اَحسن قابل قبول نيستند، مگر در صورت استناد به قرينهاى، كه البته شيخ حسن اين قراين را اندك نمىداند. (١٠٣)
صاحب المدارك (١٠٠٩ هـ) و اوج سختگيرى سندى: (١٠٤)
سيد شمس الدين محمد بن علىّ بن أبي الحسن بن حسن عاملى جبعى موسوى (١٠٠٩ هـ) يكى از نوادگان شهيد دوم و صاحب كتاب مشهور «مدارك الاحكام في شرح شرائع
(٩٩) همان.
(١٠٠) همان.
(١٠١) شيخ حسن، منتقى الجمان، ج١، ص٥ .
(١٠٢) همان.
(١٠٣) شيخ حسن، منتفى الجمان، ج١، ص٤.
(١٠٤) ما صاحب مدارك را بعد از شيخ حسن آورديم به رغم آن وفات صاحب مدارك جلوتر از وفات شيخ حسن بوده است زيرا صاحب مدارك در سختگيرى در سند روايات مشهورتر است و ما خواستيم اوج سختگيرى در سند روايات را قبل از پيدايش اخبارى گرى نشان دهيم، بخصوص كه تفاوت سال وفات آن دو اندك است.