درجه اوّل مبتنى بر نظام قراين بوده است. اين سؤال باقى است كه آيا اساس و مرجع در ارزيابى حديث نزد متقدمين، يقين بوده است يا اعم از يقين و اطمينان، يا وثوق يا خبر واحد بدون حصول يقين، اطمينان و وثوق به گونه تعبدى براى آنان معتبر بوده است؟ شكى نيست كه مجال و زمينه نظام قراين باز بوده و از چارچوب وسيعى برخوردار بوده است و همچنين نظريه اجماع در اوج خود قرار داشته است، همان گونه كه اعراض اصحاب از خبر واحد يا عمل ايشان به آن از اعتبار فراوانى برخوردار بوده است همچنان كه كاربرد آن به صراحت ـ آن گونه كه در بررسى ديگرى آمد (١) ـ نزد محقق نجم الدين حلّى(٦٧٦ هـ) ديده مى‌شود.

بعد از ايشان نوبت به احمد بن طاووس، كه نقش بنيادينى در تأسيس علم رجال به صورت انتقادى ايفا كرد و سپس به علاّمه حسن بن يوسف بن مطهر حلّى (٧٢٦ هـ)، كه تحولى را در نظريه سنت منقول ايجاد نمود، رسيد.

علاّمه در بررسيهاى اصولى خود در مورد سنت، همان مسيرى را پيمود كه پيش از او سيد مرتضى در الذريعه و شيخ طوسى در العدّه پيموده بودند و در كتابهاى اصولى خويش بويژه «تهذيب الوصول»، «نهاية الوصول» و «مبادي الوصول» براى بررسى خبر بر پايه شيوه‌هاى پى گرفته شده در گذشته به بحث و نقد و مناقشه بيشترى پرداخت. علاّمه در كتب خويش نظريه خبر واحد ظنّى را به صراحت پذيرفته است؛ به طورى كه در «مبادي الوصول» آورده است:

«خبر واحد افاده ظنّ مى‌كند حتى اگر مخبران متعدد باشند و اين ظنّ در شرع به خلاف نظر سيد مرتضى و ديگران حجّت است ». (٢)

سخنان علاّمه حلّى بيانگر پذيرفتن نظريه خبر واحد است؛ از اين رو دليل سخن برخى از محققين معاصر را كه گفته‌اند: «علاّمه، در حجيّت خبر واحد مردّد شده با اين كه رد اين نظريه

(١) حيدر حبّ اللّه‌، نظريه السنّة أو خبر الواحد في مدرسة الأصول الشيعيّة القديمه، بخش دوم، مجله فقه اهل بيت (ع)، شماره ٣٥، ٢٠٠٤ ميلادى.
(٢) علاّمه حلّى، مبادي الوصول، ص٢٠٣.