٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٢ - فقه حاضر و امام غايب (ع) جستارى در كاستيهاى فقه در عصر غيبت مسعود امامى

ابو بصير و ابان بن تغلب به خدمت مولاى خود امام صادق (ع) رسيديم، در حالى كه برخاك نشسته،... همچون مادرى داغديده، آشفته و جگر سوخته مى‌گريد؛ از رخسارش رود غم و اندوه روان شده، سيل اشك كاسه چشمانش را فرسوده و چنين مى‌گويد:

مولاى من، غيبت تو خواب از ديدگانم دور ساخته و زمين را بر من تنگ گردانيده و آسايش دلم را از من ربوده است. آقاى من، پنهانى تو درد و رنج مرا به سختى‌هاى اندوه‌زاى روزگار پيوسته، و از دست رفتن ياران يكى پس از ديگرى امكان گرد هم آمدن و برانگيختن را از ميان برده است. هنوز ازياد يك بلا و سختى دوران غيبت اشك ديدگانم نخشكيده و سوز و ناله دلم آرام نشده كه رنج و شكنج شديدتر و دردناكتر در برابر چشمانم نمايان مى‌شود.

سدير مى‌گويد: از سخنان و حال و روز امام (ع) سخت متحيّر و افسرده شديم، و علّت آن را از ايشان جويا گشتيم، امام آهى عميق و سوزناك كشيد و فرمود:

ويلكم! نظرتُ في كتاب الجفر صبيحة هذااليوم و هو الكتاب المشتمل على علم المنايا و البلايا و الرّزايا، و علم ما كان و ما يكون إلى يوم القيامة، الّذى خصّ اللّه‌ به محمداً و الائمّة مِن بعده عليهم السلام. و تأمّلت منه مولد غايبنا و غيبته، و ابطائه و طول عمره، و بلوى المؤمنين في ذلك الزمان، و تولد الشكوك في قلوبهم من طول غيبته، و ارتداد أكثرهم عن دينهم، و خلعهم ربقة الاسلام من اعناقهم... فأخذتنى الرقة و استولت عليّ اْلأحزان (١) ؛ واى بر شما! بامدادان كتاب جفر را مى‌نگريستم، كتابى كه اخبار مرگ‌ها و بلاها در آن نهاده شده، و حاوى دانش گذشتگان و آيندگان تا هنگامه قيامت است، و خداوند تنها آن را براى پيامبرش محمد (ص) و جانشينان پس از او خواسته است. در حوادث ميلاد امام غايب ما و غيبت او، و به درازا كشيدن آن و طول عمر او، و نيز بلاهايى كه اهل ايمان در آن عصر گرفتار خواهند شد، و شك و ترديدهايى كه به سبب طولانى شدن غيبت در دل‌هايشان جاى خواهد گرفت، و ارتداد بيشتر آنان از دينشان، و گسسته شدن ريسمان اسلام از گردنشان درنگ نمودم، و آن گاه دلم شكست و غم و اندوه بر من چيره شد.

در اين روايات كه گوشه‌اى اندك از اخبار فراوان ملاحم و فتن آخرالزمان مى‌باشد، حال و روز شيعيان چنان اندوهناك و رقّت زا ترسيم شده كه امام صادق (ع) را آن چنان


(١) صدوق، كمال الدين و تمام النعمة، ص٣٥٢.