فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٢ - فقه حاضر و امام غايب (ع) جستارى در كاستيهاى فقه در عصر غيبت مسعود امامى
ابو بصير و ابان بن تغلب به خدمت مولاى خود امام صادق (ع) رسيديم، در حالى كه برخاك نشسته،... همچون مادرى داغديده، آشفته و جگر سوخته مىگريد؛ از رخسارش رود غم و اندوه روان شده، سيل اشك كاسه چشمانش را فرسوده و چنين مىگويد:
مولاى من، غيبت تو خواب از ديدگانم دور ساخته و زمين را بر من تنگ گردانيده و آسايش دلم را از من ربوده است. آقاى من، پنهانى تو درد و رنج مرا به سختىهاى اندوهزاى روزگار پيوسته، و از دست رفتن ياران يكى پس از ديگرى امكان گرد هم آمدن و برانگيختن را از ميان برده است. هنوز ازياد يك بلا و سختى دوران غيبت اشك ديدگانم نخشكيده و سوز و ناله دلم آرام نشده كه رنج و شكنج شديدتر و دردناكتر در برابر چشمانم نمايان مىشود.
سدير مىگويد: از سخنان و حال و روز امام (ع) سخت متحيّر و افسرده شديم، و علّت آن را از ايشان جويا گشتيم، امام آهى عميق و سوزناك كشيد و فرمود:
ويلكم! نظرتُ في كتاب الجفر صبيحة هذااليوم و هو الكتاب المشتمل على علم المنايا و البلايا و الرّزايا، و علم ما كان و ما يكون إلى يوم القيامة، الّذى خصّ اللّه به محمداً و الائمّة مِن بعده عليهم السلام. و تأمّلت منه مولد غايبنا و غيبته، و ابطائه و طول عمره، و بلوى المؤمنين في ذلك الزمان، و تولد الشكوك في قلوبهم من طول غيبته، و ارتداد أكثرهم عن دينهم، و خلعهم ربقة الاسلام من اعناقهم... فأخذتنى الرقة و استولت عليّ اْلأحزان (١) ؛ واى بر شما! بامدادان كتاب جفر را مىنگريستم، كتابى كه اخبار مرگها و بلاها در آن نهاده شده، و حاوى دانش گذشتگان و آيندگان تا هنگامه قيامت است، و خداوند تنها آن را براى پيامبرش محمد (ص) و جانشينان پس از او خواسته است. در حوادث ميلاد امام غايب ما و غيبت او، و به درازا كشيدن آن و طول عمر او، و نيز بلاهايى كه اهل ايمان در آن عصر گرفتار خواهند شد، و شك و ترديدهايى كه به سبب طولانى شدن غيبت در دلهايشان جاى خواهد گرفت، و ارتداد بيشتر آنان از دينشان، و گسسته شدن ريسمان اسلام از گردنشان درنگ نمودم، و آن گاه دلم شكست و غم و اندوه بر من چيره شد.
در اين روايات كه گوشهاى اندك از اخبار فراوان ملاحم و فتن آخرالزمان مىباشد، حال و روز شيعيان چنان اندوهناك و رقّت زا ترسيم شده كه امام صادق (ع) را آن چنان
(١) صدوق، كمال الدين و تمام النعمة، ص٣٥٢.