توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٨ - مبحث مجاز و اقسام آن

قوله: مفعل: يعنى مصدر ميمى بر وزن مفعل ميباشد.

قوله: من جاز المكان: يعنى كلمه [مجاز] از [جاز المكان‌] مشتق مى‌باشد.

قوله: اذا تعدّاه: يعنى اذا تعدّى المكان.

قوله: نقل الى الكلمة الخ: ضمير نائب فاعلى به [مجاز] راجع است.

قوله: اى المتعدية مكانها الاصلى: در اينفرض كه [مجاز] بمعناى الكلمة الجائزة باشد اسم فاعل است.

قوله: او الكلمة المجوّز بها: در اينصورت اسم مفعول است.

قوله: على معنى انّهم جازوا بها الخ: كلمه [على معنى‌] متعلّق است به استقرّ و حال ميباشد و تقدير عبارت چنين است:

حالة كون الكلمة المجوز بها متلبسة بمعنى انهم جاز و الخ.

قوله: و ذكر المصنّف انّ ظاهر الخ: حاصل گفتار مصنّف اين استكه:

لفظ مجاز در اصل مصدر ميمى بمعناى مكان جواز و سلوك ميباشد و آن عبارتست از نفس طريق و اشتقاقش از [جعلت كذا مجازا لحاجتى‌] مى‌باشد سپس در اصطلاح آنرا نقل داده و اسم قرار داده‌اند براى كلمه‌اى كه در غير موضوع له استعمال ميشود باعتبار اينكه اين استعمال طريق است براى تصوّر موضوع له.

قوله: على انّ معنى جاز المكان الخ: يعنى بناء على ان معنى جاز المكان ...

قوله: و هما مختلفان: يعنى مجاز مفرد و مركّب حقيقتا و