توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠ - وضع و تعريف آن

ابتدائيّت در [من‌] و مجاوزت در [عن‌].

با توجّه بتوضيحى كه داده شد مجاز از دائره وضع خارج گرديده ولى مشترك در آن باقى ميماند.

امّا خروج از دائره وضع: جهتش آنستكه دلالت لفظ بر معناى مجازى محتاج به قرينه است و بدون آن ابدا دلالتى تحقّق پيدا نمى‌كند مثلا تا قرينه [يرمى‌] در كلام آورده نشود هرگر از [رأيت اسدا] معناى مجازى [اسد] كه رجل شجاع باشد فهميده نميشود و لذا مى‌توان به صراحت گفت كه الفاظ در مقابل معانى مجازى وضع نشده‌اند.

و امّا باقى ماندن مشترك در دائره وضع: بخاطر آنستكه لفظ مشترك در مقابل هريك از معانى وضع شده بطورى كه در دلالت بر آنها محتاج بقرينه نمى‌باشد مثلا لفظ [قرء] بضم قاف و سكون راء هم براى طهارت وضع شده و هم براى حيض و اطلاق لفظ قرء بدون قرينه براى عالم بوضع كافى است كه معنا را از لفظ دريابد

سؤال‌

اگر اينطور باشد كه تقرير گرديد پس چطور حضرات مى‌گويند در دلالت لفظ مشترك بر معنا نياز بقرينه داريم و ظاهرا اين گفته مورد اتّفاق حضرات ميباشد پس مشترك با مجاز هيچ فرقى نداشته و هردو از دائره وضع خارج مى‌باشند.

جواب‌

بين مجاز و مشترك فرقى كلّى بوده و آن اينستكه در مجاز بدون‌