توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٨ - مثال ديگر براى استعاره بالكنايه و استعاره تخييليه

الاوّل ما تكون التخّييليّة اثبات ما بكمال المشبّه به و الثّانى ما تكون اثبات ما به قوام المشبه به و الثّالث ما يحتمل التّخييليّة و التّحقيقيّة.

ترجمه‌

احتمال ديگر در بيت « زهير »

مصنّف گويد:

احتمال دارد زهير دواعى و شهوات و ميول نفوس و قوائى كه براى آنها در استيفاء لذّات حاصل ميشود را اراده كرده باشد.

و يا ممكنست مقصودش اسبابى باشد كه باستثناء دوران صباوت و جوانى بندرت در تبعيّت از جهل و نادانى بكار گرفته ميشوند و بنابر اين استعاره مزبور تحقيقيّه است نه تخييليّه.

شارح گويد:

محتمل است زهير از [افراس‌] و [رواحل‌] دواعى و شهوات نفسانى و قوائى كه براى آنها در استيفاء و تحصيل لذات حاصل ميشود را اراده كرده باشد.

و يا مرادش از آنها اسبابى باشد كه در غير دوران صباوت و عنفوان جوانى ندرتا در تبعيّت از جهل و نادانى بكار گرفته ميشوند مانند مال و منال و اخوان و اعوان، بنابراين استعاره افراس و رواحل تحقيقيّه بوده نه تخييليّه زيرا معناى اين اسباب و امور عقلا محقّق است مشروط باينكه از افراس و رواحل دواعى نفوس مراد باشد چنانچه اگر مقصود از ايندو اسباب اتباع جهل و نادانى بوده همچون مال و منال‌