توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٧ - تقسيم استعاره باعتبار مستعار له و مستعار منه

كه آن امرى است حسّى و مستعارله عبارتست از تبليغ و رساندن و قدر جامع بين ايندو تأثير و نفوذ مى‌باشد و بدون ترديد ايندو (مستعارله و جامع) عقلى هستند.

بنابراين معناى آيه چنين ميشود: بيان نما مطلب را بيان كردنى كه محو شدنى و از بين رفتنى نباشد همانطوريكه وقتى شيشه را شكستى ديگر ملتئم نشده و اجزاء خورد شده بهم متّصل نميشوند.

و معناى [و امّا عكس ذلك‌] اينستكه:

طرفين استعاره مختلف بوده و مستعارله حسّى و مستعارمنه عقلى باشد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

انّا لمّا طغى الماء حملناكم فى الجارية ( زمانيكه دريا طغيان نمود ما شما را در كشتى نشانديم).

در اين آيه شريفه مستعارله عبارتست از [كثرت ماء] و آن امرى است حسّى و مستعارمنه تكبّر بوده و قدر جامع استعلاء بيرون از حدّ بوده و اين هردو عقلى ميباشند.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: فاصدع بما تؤمر : آيه (٩٤) از سوره حجر.

قوله: لا تنمحى: يعنى محو نشود.

قوله: انّا لمّا طغى الماء الخ‌ : آيه (١١) از سوره الحاقه.

متن‌

و باعتبار اللّفظ قسمان، لانّه انكان اسم جنس فاصليّة كاسد و قتل و الّا كالفعل و ما يشتق منه و الحروف.

شرح عربى‌

( و باعتبار اللّفظ) المستعار ( قسمان لانّه) اى اللفظ