توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٤ - اقسام استعاره باعتبار طرفين

تحقيق آن در باب تشبيه گذشت و مثال آن همچون فرموده حقتعالى:

فبشّرهم بعذاب اليم‌ ( بشارت بده ايشان را به عذابى دردناك).

شاهد در [بشّرهم‌] است كه استعارة بمعناى [انذرهم‌] ميباشد يعنى بشارتى كه عبارتست از اخبار از چيزى كه در مخبرله سرور و نشاط ايجاد مى‌كند براى انذار استعاره آورده شده و انذار عبارتست از ضد بشارت و كيفيّت اين استعاره چنين است كه انذار را در جنس بشارت داخل كرده و از باب تهكّم و استهزاء از مصاديق آن قرار داده‌ايم.

و نيز مانند: رأيت اسدا درحاليكه از [اسد] از باب تلميح شخص ترسو اراده شود.

واضح است در آيه شريفه اجتماع تبشير و انذار به اعتبار واحد ممتنع است چنانچه در مثال اخير اجتماع شجاعت و ترس غيرممكن ميباشد

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: او من كان ميتا فاحييناه‌ : آيه (١٢٢) از سوره انعام.

قوله: الاستعارة التهكّمية: استعاره تهكّميه آنستكه غرض از آن استهزاء و سخريه باشد.

قوله: و التّمليحيّة: استعاره تمليحيّه آنستكه غرض از آن اين باشد كه شئ قبيح را بصورت شيئى مليح و نمكين بياورند.

قوله: فبشّرهم بعذاب اليم‌ : آيه (٢١) از سوره آل عمران‌

متن‌

و باعتبار الجامع قسمان، لانّه امّا داخل فى مفهوم الطّرفين نحو: