توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٠ - قسم سوم

در [له‌] به زيد راجع است.

متن‌

و الموصوف فى هذين القسمين قد يكون غير مذكور كما يقال فى عرض من يؤذى المسلمين:

المسم من سلم المسلمون من لسانه و يده.

شرح عربى‌

( و الموصوف فى هذين القسمين) يعنى: الثّانى و الثّالث‌ ( قد يكون) مذكورا كما مرّ و قد يكون‌ ( غير مذكور كما يقال فى عرض من يؤذى المسلمين المسلم من سلم المسلمون من لسانه و يده) فانّه كناية عن نفى صفة الاسلام عن المؤذى و هو غير مذكور فى الكلام.

و اما القسم الاوّل و هو ما يكون المطلوب بالكناية نفس الصفة و تكون النسبة مصرحا بها فلا يخفى انّ الموصوف فيها يكون مذكورا لا محالة لفظا او تقديرا.

و قوله فى عرض من يؤذى معناه فى التعريض به يقال نظرت اليه من عرض بالضم اى من جانب و ناحية.

ترجمه‌

مصنّف گويد:

در ايندو قسم اخير موصوف گاهى غير مذكور است چنان چه در تعريض بكسيكه مسلمين را اذيّت ميكند گفته ميشود: المسلم من سلم المسلمون من لسانه و يده.

شارح گويد:

در دو قسم اخير يعنى دوّم و سوّم گاهى موصوف مذكور بوده هم چون شواهد و امثله‌اى كه گذشت و گاهى مذكور نيست چنانچه در مقام تعريض به كسى كه مسلمين را اذيّت و آزار مى‌كند گفته ميشود: