توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧١ - جواب شارح از وجود استعاره بالكنايه بدون تخييليه

يا ارض ابلعى ماءك‌ گفته است:

بلع استعاره است از فرورفتن آب در زمين و آب استعاره بالكنايه است از غذاء و گاهى قرينه حقيقت است مانند آن‌چه در انبت الرّبيع ميباشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: ضرورة انّه مجاز: ضمير در [انّه‌] به نطقت راجعست‌

قوله: علاقته المشابهة: يعنى مشابهت بين نطق و دلالت‌

قوله: من ردّ تبعيّة الى المكنى عنها: يعنى ردّ قرينه تبعيّه به مكنى عنها.

قوله: لانّه اضطرّ آخر الامر الخ: ضمير در [لانّه‌] و [اضطرّ] به سكّاكى راجع بوده و اين عبارت علّت است براى لم يكن مغنيا الخ و حاصل مراد اينستكه:

سكّاكى استعاره تبعيّه را خواسته است اسقاط كند و بدين ترتيب با ديگران در اينجهت مخالفت كرده باشد ولى چون آخر الامر مضطّر ميشود به اين استعاره قائل شود لاجرم از چيزى فرار نموده كه دوباره بآن عود كرده است.

قوله: و قد يجاب: يعنى و قد يجاب عن لزوم القول بالاستعارة التّبعيّة و حاصل اين جواب آنستكه: مصنّف در اشكال بر سكّاكى و ردّ مختار وى گفت:

امر از دو حال خارج نيست:

يا سكّاكى استعاره تبعيّه را حقيقت فرض مى‌كند كه در اينصورت‌