توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦٩ - نظر و انتقاد شارح در جواب مذكور

اينطور نيست كه هرمجازى اگر علاقه‌اش مشابهت بود حتما استعاره باشد زيرا ممكنست علاقه ديگرى در بين بوده كه استعمال باعتبار آن صورت گرفته باشد همچون علاقه‌اى كه بين نطق و دلالت وجود دارد و آن علاقه لازميّت و ملزوميّت است چه آنكه دلالت لازمه نطق بوده بنا بر اين استعمال [نطق‌] در دلالت از باب مجاز مرسل ميباشد.

بلكه اگر استعمال باعتبار علاقه مشابهت صورت بگيرد و قصد مبالغه در تشبيه داشته باشيم البتّه استعمال مزبور استعاره است.

نظر و انتقاد شارح در جواب مذكور

شارح مى‌گويد:

در جواب مذكور اشكال و مناقشه داريم زيرا سكّاكى تصريح نموده باينكه [نطقت‌] در اينجا امر مقدّر وهمى بوده مانند: اظفار المنيّة كه آنرا براى صورت وهميّه‌اى كه باظفار محقّق و واقعى تشبيه نموده‌ايم استعاره آورده‌ايم و اگر استعمال نطق در دلالت مجاز مرسل مى‌بود بايد امر محقّق عقلى فرض مى‌شد.

از اين گذشته اينكه گفته شد: قرينه استعاره بالكنايه وقتى حقيقت نبود حتما بايد مجاز مرسل باشد در تمام امثله جارى نيست و به فرض جريانش در تمام آنها اعتراض اوّل برمى‌گردد و آن عبارت بود از اين كه استعاره بالكنايه وجود پيدا كرده بدون تخييليّه.