توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٠ - مردود بودن تفسير سكاكى نسبت به استعاره بالكنايه در كلام مصنف

باين نحو كه افراد سبع را دو قسم كرده: قسمى متعارف و قسمى ديگر غير متعارف سپس اين سئوال كه واضع چگونه دو اسم همچون لفظ [منيّه‌] و [سبع‌] را براى يك حقيقت و ماهيّت وضع نموده در حالى كه لفظين با هم مترادف نمى‌باشند در ذهن خطور مى‌كند؟

لذا براى رفع اين سئوال و برطرف شدن شبهه از همين طريق وارد شده و مى‌گوئيم:

[ منيّه‌] ادّعاءا سبع و از افراد درنده مى‌باشد از اينرو صحيح است صراحتا لفظ [منيّه‌] را بر سبع اطلاق كنيم.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: وردّ ما ذكره الخ: حاصل اشكال مصنّف بر سكّاكى اينستكه:

سكّاكى مدّعى است در استعاره بالكنايه لفظ مشبه در معناى موضوع‌له حقيقى خود استعمال شده.

اين كلام صحيح نيست زيرا در هيچيك از اقسام استعاره از لفظ مشبه معناى حقيقى و موضوع‌له آن اراده نمى‌شود پس چگونه بگوئيم از [منيّه‌] كه لفظ مشبّه است معناى حقيقى آن يعنى مرگ قصد شده و در واقع اشكال مزبور مآلش به قياس شكل دوّم است باين صورت:

لفظ مشبّه در استعاره بالكنايه در موضوع‌له حقيقى خود استعمال شده و در هيچ استعاره‌اى لفظ مشبّه در موضوع‌له حقيقى مستعمل نيست پس در نتيجه ميگوئيم:

در استعاره بالكنايه نيز نبايد لفظ مشبّه در موضوع‌له حقيقى‌