توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٠ - رد كلام سكاكى بنظر مصنف و توضيح شارح

قوله: لم تدخل هى فى التّعريف: ضمائر مؤنث به استعاره راجعند.

قوله: و ظاهر عبارة صاحب المفتاح هيهنا: مشاراليه [هيهنا] مقام بيان احتراز بواسطه قيد تحقيق ميباشد.

قوله: عن ان لا تخرج الاستعارة: يعنى لا تخرج الاستعاره عن تعريف المجاز.

قوله: و ردّ ما ذكره السّكاكى: مقصود از [ما ذكره السّكاكى‌] بيانى استكه وى در ارتباط با احتياج به دو قيد [تحقيق‌] و [من غير تأويل فى الوضع‌] ايراد نموده است.

و حاصل بيان مذكور اينستكه:

سكّاكى ادّعاء نموده كه در تعريف مجاز لغوى قيد [بالتّحقيق‌] را بخاطر دخول استعاره در تعريف اضافه نموده و در تعريف حقيقت لغوى قيد [من غير تأويل فى الوضع‌] را بمنظور خارج نشدن استعاره از تعريف آورده است و مقتضاى اين ادّعاء آنستكه قيد [تحقيق‌] در تعريف مجاز لازم بوده و بآن محتاج هستيم بطوريكه اگر آنرا در تعريف نياوريم استعاره از تعريف خارج مى‌گردد بااينكه استعاره از مصاديق و افراد مجاز لغوى است.

و نيز قيد [من غير تأويل فى الوضع‌] در تعريف حقيقت لازم و واجب است چه آنكه اگر آنرا ترك و در تعريف نياوريم استعاره در تعريف داخل ميشود.

و حاصل ردّ بر اين بيان آنستكه:

آنچه مقتضاى كلام سكّاكى است و از آن بدست مى‌آيد كه به زياد

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني ؛ ج‌٥ ؛ ص٢٠١