توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٤ - اقسام استعاره باعتبار مستعار منه و مستعار له و قدر جامع

اين گفتار مورد اشكال و ايراد است زيرا آنچه بعد از ظهور نهار و روشنائى آن در عالم واقع ميشود ابصار است نه اظلام يعنى طبق گفته سكّاكى لازم بود حقتعالى بفرمايد: فاذا هم مبصرون نه فاذا هم مظلمون.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: و الجامع فى الثلاثة الاخيرة: سه قسم اخير عبارتند از:

١- طرفين استعاره هردو عقلى باشند.

٢- مستعارمنه حسّى و مستعارله عقلى باشد.

٣- عكس صورت دوّم.

قوله: لما سبق فى التشّشبيه: يعنى در مبحث تشبيه گفته شد كه وجه شبه (كه در اينجا به جامع موسوم ميباشد) بايد قوامش بطرفين باشد حال اگر هردو طرف يا يكى از آندو عقلى بود لازم است جامع نيز عقلى باشد زيرا قوام امر حسّى به عقلى مستحيل مى‌باشد.

قوله: لكنّه فى القسم الاوّل: ضمير در [لكنّه‌] به جامع راجع است.

قوله: فاخرج لهم عجلا الخ‌ : آيه (٨٨) از سوره طه.

قوله: له خوار: كلمه [خوار] بضم خاء صداى گاو را گويند.

قوله: حلّى القبط: كلمه [حلى‌] بضم حاء و كسر لام و تشديد ياء جمع حلى (بفتح حاء و سكون لام) بمعناى زر و زيور است.

و لفظ [قبط] بكسر قاف و سكون باء قبيله فرعون را گويند كه از اهل مصر بودند.