الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٥ - محتمل بودن ام براى اتصال و انفصال

ثابت حاصل است چه آنكه نسبت بيكى از آندو علم وجود دارد لذا ممكنست سؤال از تعيين و تشخيص احدهما باشد.

و متحمل است « ام » منقطعه فرض گردد.

پايان كلام زمخشرى‌

و از همين قبيل است كه « ام » احتمال اتصال و انفصال را داشته باشد قول متنبّى.

يعنى: آيا شبك ما كه متصل است به روز قيامت يك شب است يا شش شب است كه در يك شب مندرج شده.

اگر « ام » در آن متّصله فرض شود معنا اينستكه:

شب بقدرى طولانى شده كه شاعر شك نموده آيا آن يك شب است يا شش شب است كه در يك شب اجتماع نموده‌اند از اينرو سؤال از تعيين آن كرده و خواسته است كه بوى جواب دهند آيا يك شب است يا شش شب.

البته اين سؤال از قبيل تجاهل عالم و عارف است يعنى خود مى‌داند كه شب مزبور يك شب مى‌باشد منتهى خود را به نادانى زده و سؤال مزبور را طرح نموده است مانند قول ليلى بنت طريف ثعلبيه:

يعنى: اى درخت خابور تو را چه مى‌شود كه داراى برگ هستى گويا بر مرگ فرزند طريف جزع نكرده‌اى شاهد در اينستكه بيت مذكور از قبيل تجاهل عارف مى‌باشد.

و بهرصورت طبق اين تقدير همزه‌اى قبل از « احاد » حذف شده و تقديم خبر يعنى « احاد » بر مبتدأ كه « لييلتنا » باشد تقديم واجب و لازم است زيرا مقصود شاعر آنستكه « احاد » را با « سداس » مورد استفهام قرار دهد چه آنكه شرط همزه معادل با